Kleding in Egypte, zonder het verkeerd te doen

Kleding in Egypte: de werkelijke maatstaf

Voor bezoekers bestaat er geen kledingwet, alleen een maatschappelijke maatstaf, en die is eenvoudiger dan de meeste gidsen doen klinken. De wijde snit telt even zwaar als de bedekking: een legging met een kort topje bedekt weliswaar het been, maar oogt voor velen als ondergoed, terwijl een lange wijde rok met een simpel T-shirt dat niet doet. Egyptenaren hanteren datzelfde onderscheid onderling, en daarom laat een straat in Caïro een grote bandbreedte aan kleding zien en zit er toch één lijn in.

U zult op de meeste plekken bij de meeste Egyptische vrouwen een hijab zien, bij een minderheid een nikab en in welvarender wijken bij velen los haar. Buitenlandse vrouwen hebben meer speelruimte dan Egyptische, en minder dan ze aannemen zodra ze het hotel verlaten. Niemand verwacht van u dat u er Egyptisch uitziet. De maatstaf wordt strenger naarmate u verder van de toeristische infrastructuur komt, en het snelst in oudere, armere wijken – niet specifiek in religieuze.

De bruikbaarste vuistregel is deze: beoordeel de plek, niet het land. Een hotelzwembad, een duikboot en een strandclub draaien op de ene norm; een werkende markt, een moskee, een dorp en iemands huiskamer draaien op de andere, en die twee kunnen op dezelfde ochtend een half uur uit elkaar liggen. Weet u niet zeker in welke van de twee u staat, kleed u dan naar de meest ingetogen. Later een laag uittrekken kost u niets. Te licht gekleed aankomen op de plek waar het ertoe deed, valt niet meer te herstellen, en dat is doorgaans precies de plek waar u welkom had willen zijn.

Hoe sterk verschilt het tussen Caïro, Opper-Egypte en de Rode Zee?

Caïro is niet één plek. In Zamalek, Maadi, New Cairo en de betere restaurants gaan blote schouders en jurken tot op de knie zonder commentaar door. Downtown, Sayyida Zeinab, de steegjes rond de Khan el-Khalili en de metro in de spits zijn een andere stad, en dezelfde kleding wordt daar nagekeken. De metro heeft niet voor niets vrouwencoupés, en het is de moeite waard ze te gebruiken. Niets hiervan is gevaarlijk. Het gaat erom hoeveel wrijving u zichzelf per dag wilt aandoen.

Opper-Egypte is conservatiever dan Caïro, en dat verrast velen, omdat Luxor en Aswan toeristisch ogen. Het zijn provinciestadjes waar vreemden opvallen. Buitenlandse vrouwen die er langer blijven, komen uiteindelijk uit op lange broeken en bedekte schouders. Op de westoever, in de dorpen, op de velden en in elk privéhuis telt het nog zwaarder. Op een aangemeerd Nijlschip zit u in een bubbel; zodra u de corniche op stapt, niet meer.

De resorts aan de Rode Zee functioneren als enclaves. Badkleding aan het zwembad in Hurghada, Sharm el-Sheikh, El Gouna of Marsa Alam is vanzelfsprekend, en niemand denkt erover na. Loopt u in Hurghada of Sharm de poort uit naar een apotheek, een taxi of een supermarkt, dan staat u in een werkende Egyptische stad waar dezelfde outfit allesbehalve vanzelfsprekend is. El Gouna is op de tekentafel ontstaan en blijft overal ontspannen. Dahab is losser dan Sharm. Het centrum van Hurghada is geen resort en gedraagt zich ook niet zo.

Twee uithoeken van het land liggen aan de uiteinden van diezelfde schaal. Alexandrië kijkt naar de Middellandse Zee en oogt op plekken Europees, maar de corniche en de smalle stadsstranden zijn gewone Egyptische openbare ruimte, en de kleding ligt daar dichter bij het centrum van Caïro dan bij een resort. Aan de andere kant staan Siwa, ver weg bij de Libische grens, en de Nubische dorpen op de overkant bij Aswan: merkbaar behoudender dan wat dan ook op de gebruikelijke route. Staat een van beide op uw programma, pak dan het langgemouwde deel van uw garderobe in en gebruik het ook.

Verandert de kledingnorm met het seizoen?

De norm voor bedekking beweegt het hele jaar niet. De temperatuur wel, en sterker dan vrijwel iedereen verwacht van een land dat hij in gedachten onder warm heeft weggeborgen. Caïro zit rond 19 °C in januari en rond 35 °C in juli. Luxor beweegt van ongeveer 23 °C in januari naar 41 °C in juni, juli en augustus. Dat zijn twee volstrekt verschillende garderobes met precies dezelfde hoeveelheid stof erin.

Van ongeveer juni tot en met september bepaalt de hitte in het Nijldal zowel het dagprogramma als de kleding. De lichtste bedekkende laag die u kunt vinden, wint het van blote huid: graven kennen geen luchtstroom en houden de warmte vast, en het middaguur in Luxor is voor bezichtigen niet meer bruikbaar. Een gids die zijn vak verstaat, laat u bij het eerste licht beginnen en heeft u tegen elven binnen. Kleed u dus voor vijf uur in de ochtend en niet voor de ansichtkaart – op dat uur wilt u mouwen toch al.

Van november tot en met maart zijn de dagen comfortabel en de avonden niet. Ochtenden in Caïro vragen in december en januari om een jas, en in de Westelijke Woestijn gaat het in een januarinacht richting het vriespunt. Dit is het seizoen dat mensen het vaakst verkeerd inschatten, omdat Luxor bij 28 °C in november aanvoelt als een warm land tot de zon weg is.

Het voorjaar voegt één onbekende toe: de chamsin, een hete zuidenwind die vanaf eind maart een tot twee dagen achtereen zand meebrengt. Hij verandert niet wat u draagt, maar maakt u dankbaar voor een sjaal die u voor uw gezicht kunt houden en een zonnebril die werkelijk aansluit. Hij houdt zelden langer dan twee dagen aan, en overkomt het u, dan is dat de dag voor een museum in plaats van voor een woestijnplateau.

Wat moeten vrouwen weten vóór het pakken?

De bruikbare garderobe bestaat uit wijde broeken of lange rokken, bovenstukken die schouder en bovenarm bedekken, en halslijnen die op hun plek blijven als u zich in een graf bukt of in een taxi stapt. Een grote lichte sjaal verdient meermaals per dag zijn plek: hoofdbedekking in de moskee, schouderbedekking als de mouwloze jurk een vergissing blijkt, zonbescherming in de open woestijn en een onderlaag als een busstoel vies is.

Eerlijk over de grenzen: bedekkende kleding vermindert de aandacht op straat, maar maakt er geen eind aan. Blikken, opmerkingen en incidentele toenaderingen treffen ook vrouwen die van top tot teen bedekt zijn, Egyptische vrouwen incluis. Wat verandert, is de frequentie en de toon. Wie u vertelt dat een lange rok intimidatie in Egypte oplost, overschat wat kleding vermag. Met z'n tweeën op pad zijn en eruitzien alsof u weet waar u heen gaat, levert meer op.

Een paar details zijn het overwegen waard, omdat ze ter plaatse niet meer te repareren zijn. Jurken en rokken hebben genoeg lengte of gewicht nodig om op een open dek of een woestijnplateau niet op te waaien. Een broek met een koordje of een elastische tailleband doorstaat twee weken hitte, stof en uitgebreide lunches beter dan wat dan ook met een strakke pasvorm. Een lang overhemd, open gedragen over een hemdje, levert u een bedekkende laag op die u de hele dag aan en uit kunt doen zonder u om te kleden. En een saaie, eenvoudige set kleren is hier geen concessie, maar juist de versie die van geen enkele kant commentaar oplevert.

Wat vragen moskeeën en kerken?

In moskeeën hebben vrouwen bedekt haar en bedekte armen en benen nodig, mannen een lange broek en mouwen. De schoenen gaan bij de ingang uit en blijven achter bij een bewaarder die een fooi verwacht. Sokken lonen, omdat binnenplaatsen in de zomer heet genoeg worden om pijn te doen en de tapijten stoffig zijn. Grotere moskeeën op de bezoekersroute houden vaak sjaals of omslagdoeken bij de ingang klaar. Hoe streng het toegaat, hangt af van de moskee en van wie er op dat moment staat – daar valt niet op te plannen.

Koptische kerken zijn eenvoudiger. Een hoofdbedekking is niet nodig, schouders en knieën blijven de maatstaf, en in de oude kerken van Koptisch Caïro of in een woestijnklooster merkt u het verschil als u dat negeert. Een praktisch punt voor iedereen: religieuze plekken staan vaak in het vroege middagprogramma, na uren in de zon, dus precies op het moment dat het u niet meer uitmaakt hoe u eruitziet. De bedekkende laag hoort in de tas, niet in het hotel.

Houd er rekening mee dat een deel van deze gebouwen geen monument is maar een werkend gebedshuis. De al-Azhar-moskee, door de Fatimiden gesticht en nog altijd een centrum van onderwijs, staat tegenover de Khan el-Khalili aan de overkant van de al-Azhar-straat en vraagt precies de maatstaf hierboven, met de gebedstijden gemeden. De moskee van Abu al-Haggag, hoog in de Luxortempel gebouwd, heeft een eigen ingang vanaf de straat en valt buiten uw tempelkaartje; niet-moslims worden er buiten gebedstijden soms welkom geheten, ingetogen gekleed, en soms niet. Vraag het bij de deur en aanvaard het antwoord. Gekleed aankomen voor het antwoord dat u hoopt te krijgen, is het deel dat u zelf in de hand hebt.

Het Sint-Catharinaklooster aan de voet van de berg Sinaï verdient een aparte vermelding, omdat bezoekers daar vrijwel altijd vanaf de kust komen. Bedekte schouders en knieën zijn er de voorwaarde om binnen te komen, voor mannen en voor vrouwen, en omkleden in het dorp is meestal niet aan de orde. Wie de nachtklim doet, draagt die kleding dus al: een lange broek en een shirt met mouwen zijn op de berg sowieso de verstandige keuze, warm bij nacht en bedekt bij de afdaling in de volle zon.

Maakt het uit wat mannen dragen?

Mannen hebben minder speelruimte dan ze verwachten. Volwassen Egyptische mannen dragen in steden zelden een korte broek, en shorts aan een volwassen man ogen als strandkleding of als iets wat jongens aantrekken. Zeggen zal niemand er iets van. U bent alleen van veraf herkenbaar als toerist, en dat telt vooral omdat het bepaalt wie er op u afkomt. Hemdjes, open overhemden en blote bovenlijven horen op het strand en verder nergens.

De praktische uitrusting is een lichte lange broek, een overhemd met mouwen en een overhemd met kraag. Die kraag verricht in Egypte echt werk. Bij een controlepost, aan de hotelreceptie, op een politiebureau of in elk gesprek waarin iemand beslist hoe serieus hij u neemt, verschuift een kraag het antwoord. Shorts zijn in de resorts aan de Rode Zee prima, bij de piramides en in de woestijn gedoogd en in islamitisch Caïro, in Opper-Egyptische steden en in elke moskee een slechte keuze.

Op een Egyptische route komt u meer controleposten tegen dan u vooraf zou denken, vooral op de lange wegtrajecten door de woestijn, en uw paspoort hoort daar sowieso bij de hand te zijn. Vijandig is er niets aan, en geen enkele agent geeft om uw overhemd. Wel bestaat elke passage uit een kort gesprekje waarin iemand u taxeert, en datzelfde geldt voor elke bewaker bij een tempelpoort en elke hotelmanager aan wie u een gunst vraagt. Een kraag en een lange broek zijn geen vertoon van fatsoen. Ze zijn de goedkoopste manier om die gesprekjes kort te houden.

Wat vraagt elk deel van een Egyptereis?

Een gangbare rondreis zet u binnen twee weken in drie of vier heel verschillende omgevingen, en de eigenlijke opgave is het schakelen daartussen. Tempel- en grafdagen zijn heet, stoffig en grotendeels onbeschut: wijd katoen of linnen met lange mouwen, dichte schoenen met enige grip voor uitgesleten steen en hellende vloeren, een hoed met rand in plaats van een pet, en een zonnebril die het een hele dag uithoudt tegen de schittering van kalksteen. Bij Gizeh is geen schaduw, in Karnak nauwelijks en bij Abu Simbel niets wat die naam verdient. Zich daarop kleden is eerst een kwestie van comfort en pas daarna van cultuur.

Op een nijlcruise hebt u twee garderobes op één dag nodig. Op het zonnedek in de middag zit u in resortomstandigheden; tegen negenen in de avond is datzelfde dek tussen november en maart werkelijk koud door de lucht die van het water komt. Hutten en salons draaien de airconditioning stevig, en bussen en hotellobby's doen hetzelfde, zodat u in de zomer de hele dag heen en weer schakelt tussen veertig graden buiten en iets wat op een koelcel lijkt. Eén lichte laag die u de hele dag bij u draagt, lost beide uiteinden op, en juist die laag wordt het vaakst vergeten.

In de steden doet kleding het meeste sociale werk, en daar denken de meeste mensen er het minst over na. Islamitisch Caïro, de Khan el-Khalili en de oudere straten van het centrum zijn werkende wijken, en een outfit die in het hotel in Zamalek moeiteloos doorging, komt daar anders over. De avond is in de oude stad het mooiste uur en tegelijk het drukste, en de bedekkende laag die u om elf uur voor een moskee meenam, is precies wat u om acht uur wilt aanhebben. Laat hem dus in de dagtas zitten in plaats van hem na het moskeebezoek terug te sturen naar de kamer.

Wat draagt u aan en rond de Rode Zee?

Binnen het resortterrein is gewone strand- en zwembadkleding volkomen onopvallend en kijkt niemand ernaar om. De omslag zit bij de poort, en in Hurghada en Sharm el-Sheikh is die omslag onmiddellijk: dat zijn werkende Egyptische steden die om de resorts heen liggen en er geen verlengstuk van zijn. Een sarong of een wijd lang overhemd volstaat voor de wandeling naar een restaurant, een apotheek of een taxi, en allebei zijn ze binnen het uur droog. Dahab gaat er merkbaar losser mee om dan Sharm, en El Gouna blijft van begin tot eind ontspannen omdat het als geheel is aangelegd, maar buiten het strand en de duikcentra scheelt ingetogen kleding u overal aan deze kust gedoe.

In het water gaan de keuzes niet over ingetogenheid maar over zon en koraal. Een lycrashirt doet meer dan vrijwel iedereen verwacht: een half uur snorkelen verbrandt uw rug dwars door het water heen zonder dat u het voelt gebeuren, en dat is een van de meest voorkomende ongemakken aan deze kust. Het verpest de twee dagen erna. Waterschoenen verdienen hun plaats zodra u vanaf het strand het water in gaat in plaats van via een bootladder, want een groot deel van deze oever bestaat uit koraal en steen.

De watertemperatuur bepaalt de rest. Voor de kust bij Hurghada loopt de zee op tot ongeveer 31 °C in augustus en zakt ze in januari en februari naar zo'n 22 °C, wat voor de meeste duikers neerkomt op een shortie aan het ene uiteinde van het jaar en een dik pak met kap aan het andere. Tussen ongeveer november en maart zijn de avonden aan de kust koel genoeg voor een jas, en dat verrast mensen die een strandvakantie hadden geboekt. Blootsvoets op een heet metalen dek van een duik- of cruiseboot is een fout die u precies één keer maakt.

Woestijnnachten, vroege starts en de kou waarvoor niemand pakt

De ergste kledingmissers in Egypte gebeuren in het donker. Heldere hemel en droge lucht laten de temperatuur snel wegzakken zodra het licht weg is, en in de Westelijke Woestijn gaat het in januari 's nachts richting het vriespunt. Slaapt u buiten in de Witte Woestijn of in het binnenland van de Sinaï, dan hebt u een echte fleece of een lichte donslaag nodig en sokken om in te slapen, geen vestje. Trek die lagen aan voordat u het koud krijgt en niet erna: wie stil op een mat ligt, koelt heel anders af dan wie bij het vuur staat te praten. Onverwarmde hotelkamers zijn in de winter bovendien gewoon, en dat overvalt iedereen die aannam dat het gebouw dat wel zou opvangen.

Excursies voor dag en dauw zijn hetzelfde probleem in het klein. Een ballonvaart bij Luxor begint met een busje dat u midden in de nacht ophaalt, gevolgd door een tijd stilstaan op een veld terwijl de bemanning de ballonnen vult, en een uur in de lucht terwijl de zon opkomt. In elk van die fasen is het koud, tot het dat ineens niet meer is. Kleed u in lagen die u in een tas kunt stoppen, want tegen het midden van de ochtend staat u in dezelfde kleren bij dertig graden. Dichte schoenen wegen hier zwaarder dan mensen denken: landingsvelden zijn werkende akkers, geploegd en oneffen, en u loopt er soms honderden meters over naar de ophaalwagen.

De uiterste vorm is de berg Sinaï. De standaardtocht vertrekt rond middernacht van de kust, klimt in twee tot drie uur over het kamelenpad, eindigt op een lange reeks ruwe stenen treden en zet u bij zonsopgang koud en moe in een menigte op de top af. Dat is een berg bij nacht en geen strandexcursie: een lange broek, degelijke schoenen, een warme laag en een muts die u over uw oren kunt trekken. De nachten in Sint-Catharina horen bij de koudste van heel Egypte, ook als u in badkleding uit Dahab bent vertrokken, en in de winter ligt er sneeuw op de toppen. Mensen doen het in een korte broek met een hoodie en brengen het uur op de top wachtend op de zon door in plaats van kijkend.

Welke stoffen en kleuren werken in de hitte?

Egypte kent buiten de kust vrijwel overal droge hitte, en daarom is bedekte huid koele huid. Een wijd katoenen overhemd met lange mouwen is in juni in Aswan aangenamer dan verbrande onderarmen, en precies daarom kleden mensen die hier buiten werken zich zo. Katoen en linnen laten lucht door en ruiken na een lange dag niet zoals polyester. Beperk synthetisch tot een sneldrogende laag, niet de hele garderobe.

Over kleur: licht is beter tegen hitte en slechter tegen stof, en Egypte is overal stoffig, het ergst op woestijnlocaties en op de westoever. Wit oogt vanaf de late ochtend vermoeid. Zand, steen, olijf, lichtgrijs en verwassen blauwtinten verbergen het stof en blijven toch koel. Zwart is de kleur die u in de zomer mijdt. De was laten doen kan overal waar u overnacht, dus drie setjes kleding die u laat wassen verslaan er zeven die u trappen op draagt.

Twee stoffen verdienen een tweede gedachte. Zwaar denim droogt traag, houdt warmte vast en wordt stug van het stof, wat een spijkerbroek in Opper-Egypte buiten de winter een ongelukkige keuze maakt. En alles wat gestreken, ingestopt of voorzichtig behandeld moet worden, verliest hier, want u stapt tien uur per dag in en uit voertuigen, zit op steen en loopt door fijn gruis. De enige stoftest die ertoe doet, is simpel: houd het kledingstuk omhoog en kijk of licht en lucht erdoorheen komen. Is dat zo, dan werkt het in Egypte. Voelt het in uw handen als een wetsuit, dan voelt het in Karnak erger.

Verandert er iets tijdens de ramadan en op Egyptische feestdagen?

De kledingnorm zelf verandert tijdens de ramadan niet, maar de sfeer eromheen wordt strakker, en ingetogen kleden kost u niets in een maand waarin uw gastheren lange, hete dagen vasten. Van bezoekers verwacht niemand dat ze meevasten, en restaurants in toeristische gebieden blijven open. Wat als slechte manieren geldt, is overdag opvallend op straat eten, drinken of roken – en er onmiskenbaar als vakantieganger bij lopen verzacht die indruk niet, maar versterkt hem.

Ook het dagritme verschuift, en daarmee het moment waarop u buiten bent en wat u dan nodig hebt. Bezienswaardigheden blijven open, vaak met kortere openingstijden, de wegen lopen in het uur voor zonsondergang leeg omdat iedereen zich naar huis haast om te eten, en de avonden zijn het levendigst van het hele jaar. De Khan el-Khalili na donker tijdens de ramadan is de moeite waard, en dat is niet het moment om er in strandkleding rond te lopen. De ramadan schuift elk jaar zo'n elf dagen naar voren, dus leg de data naast uw reisperiode in plaats van ervan uit te gaan.

Een paar andere data zijn om dezelfde reden een blik waard. Het koptische kerstfeest valt op 7 januari en is een nationale feestdag, waarop sommige bezienswaardigheden korter open zijn. Vrijdag brengt het belangrijkste middaggebed, wat een moskeebezoek rond dat uur een slecht plan maakt, ongeacht wat u draagt. Niets hiervan vraagt om een aparte garderobe. Het vraagt erom dat de bedekkende laag in uw tas zit op de dagen dat u haar het hardst nodig hebt – en dat zijn precies de dagen waarop u haar het snelst laat liggen.

Verandert passende kleding hoe u wordt behandeld?

Het verandert uw dag meetbaar. Ronselaars en chauffeurs bij de piramides, in de Khan el-Khalili en op de corniche van Luxor werken met een snelle blik: wie is nieuw, wie heeft geld, wie is onzeker. Blote schouders, felgekleurde outdoorkleding, een nieuwe dagrugzak en een keycord beantwoorden alle drie de vragen tegelijk. Onopvallende kleding schuift u op hun lijst naar beneden. Ze haalt u niet van de lijst, en niets doet dat.

De grotere verandering zit in gewone ontmoetingen: bij de winkelier, bij de bewaker aan de tempelpoort, bij het gezin in de treincoupé. Bedekte kleding straalt uit dat u weet waar u bent, en daarop reageren mensen directer en met minder vertoon. Het gaat niet om goedkeuring. Het gaat erom een voor de hand liggende reden weg te nemen om u als categorie in plaats van als persoon te behandelen – en over twee weken telt dat op.

Het is eerlijk om er ook bij te zeggen wat kleding niet doet, want op internet wordt het naar beide kanten overdreven. Ze levert u op een markt geen lokale prijs op: het openingsbedrag hangt veel sterker af van de loop van het gesprek dan van uw overhemd. Ze maakt u niet onzichtbaar; u wordt van de overkant van de straat nog altijd als buitenlander gelezen, en daar is niets mis mee. En ze is geen veiligheidsmaatregel die de gewone voorzorgen vervangt. Wat ze oplevert, is een iets rustiger versie van elk contact dat u toch al zou hebben – een bescheiden maar reëel rendement op een beslissing die u één keer neemt, tijdens het inpakken.

Wat hoeft u vóór de reis niet te kopen?

De meeste speciale reiskleding is het geld niet waard. Afritsbroeken en safarihemden met acht zakken werken wel, maar kondigen u van veraf aan, en dat is het tegendeel van nuttig. Gewone wijde linnen broeken en katoenen overhemden die u al bezit, doen hetzelfde en ogen normaal. Een hoed met brede rand en een degelijke zonnebril zijn de uitzonderingen, en beide laten zich slecht improviseren als u in Karnak in de volle zon staat.

Twee dingen koopt u beter in Egypte dan thuis: een grote lichte sjaal en, als u er een wilt, een galabeya. Beide zijn voor dit klimaat gemaakt en op elke markt te vinden. Een galabeya in de avond zit comfortabel, en niemand stoort zich eraan als buitenlanders er een dragen. Wat niet werkt, is een complete lokale uitmonstering in de veronderstelling dat u daarmee niet opvalt. Dat lukt niet, en zichtbaar vreemd zijn is toch al niet het probleem.

De hoed is de ene aankoop waarover u kieskeurig mag zijn, en het detail is het koordje. Wind op de Nijl en in de open woestijn tilt gewone hoeden van hoofden en soms het water in, en een hoed die u vasthoudt, is een hoed die niet werkt. Een zonnebril telt hier zwaarder dan op de meeste bestemmingen, omdat bleek kalksteen de schittering urenlang terugkaatst. Verder is het eerlijke antwoord dat niets uit de outdoorwinkel uw reis meer verbetert dan twee wijde overhemden met lange mouwen die u al in de kast hebt hangen.

Hoeveel hebt u er voor twee weken echt van nodig?

Vijf tot zes dagen kleding dekt twee weken, want de was is overal goedkoop en komt meestal dezelfde dag terug. Drie sets in rotatie is de opzet die werkt: één aan, één aan de lijn, één schoon. Wat mensen vergeten, is niet de inhoud maar de tas. Binnenlandse vluchten hanteren hun eigen bagagelimieten, en op een nijlschip en in kleinere hotels gaat uw koffer in andermans handen een smalle trap op. Een zachte tas die u zelf kunt tillen, wint het daar elke keer van een grote harde koffer.

Een werkbaar lijstje ziet er zo uit. Twee of drie lichte lange broeken of lange rokken, drie of vier wijde bovenstukken met mouwen, één overhemd met kraag of één nettere jurk voor de avond, één warme laag, één grote sjaal, badkleding als de kust of een cruisedek op het programma staat, dichte wandelschoenen, sandalen en sokken waar u niet aan gehecht bent. Uiteindelijk krijgt alles de kleur van de woestijn, en dat pleit voor kleren die u al mooi vindt boven kleren die u voor de gelegenheid hebt gekocht.

Pak daarna de dagtas apart in, want daar wordt de kledingnorm werkelijk overeind gehouden. Water, kleine biljetten voor de aanhoudende kleine fooien, zakdoekjes, handgel, zonnebrand, zonnebril, hoed, lippenbalsem, en de sjaal of het lichte overhemd dat een hitteoutfit in tien seconden moskeeklaar maakt. Mensen halen de maatstaf niet omdat ze verkeerd hebben gepakt. Ze halen hem niet omdat het kledingstuk dat het had opgelost, in het hotel lag.