Opper-Egypte
Waar de Nijl mooi wordt en het tempo zakt
Aswan is de rustigste van de drie Nijlsteden van Egypte en het zuidelijke eindpunt van de meeste cruises. De Nijl breekt hier op graniet, en dat verandert alles.
Aswan ligt waar de Nijl zich om granieteilanden heen breekt en de woestijn tot aan het water reikt. Het is merkbaar rustiger dan Luxor en veel rustiger dan Caïro.
De Philae-tempel is steen voor steen naar het eiland Agilkia verplaatst toen de Hoge Dam zijn oorspronkelijke plek overstroomde — de verplaatsing is even interessant als de tempel zelf. Een feloek naar het eiland Elephantine bij zonsondergang is wat de meesten zich herinneren.
Abu Simbel ligt drie uur rijden naar het zuiden, meestal als heel vroege dagtrip of als korte vlucht. Het vroege opstaan loont.
Het verschil is eerst geologisch en dan cultureel. Ten noorden van Aswan loopt de Nijl door zandsteen en verder naar het noorden door kalksteen, in een brede overstromingsvlakte. Hier stuit hij op graniet, en de rots breekt de rivier op in armen tussen eilanden. Dat is de Eerste Cataract: de reden waarom de oude Egyptenaren hier hun zuidgrens zagen, en de reden waarom beide stuwdammen precies hier zijn gebouwd en nergens anders. Datzelfde graniet zorgt ervoor dat het water hier helderder stroomt en het licht harder en schoner oogt dan in Luxor.
Cultureel ontmoet Egypte in Aswan Nubië. De bevolking is gemengd, de muziek is anders, en veel mensen spreken thuis naast Arabisch ook Nubisch. De Nubische keuken is een eigen zaak en geen variant op die van Caïro. Aswan voelt in de goede zin als een grensstad: minder hectisch, minder ingericht op het afhandelen van busgroepen, en minder afhankelijk van één enkel monument.
Praktisch betekent dat: minder opdringerigheid. Niet géén. Aan de corniche blijven bootslieden en koetsiers hardnekkig aandringen, en de ronselaars bij de veeraanlegplaatsen zijn taai, vooral als er net een cruiseschip heeft aangelegd. Maar één straat van het water af houdt het op, en die adempauze krijgt u op de oostoever van Luxor zelden. Prijzen moet u niettemin elke keer vooraf afspreken.
Philae is de tempel waarvoor iedereen komt, en dat verdient hij. Een late tempel, overwegend Ptolemaeïsch en Romeins, gewijd aan Isis, met scherpe reliëfs en een compacte ligging op een eiland, dat u met de motorboot bereikt vanaf een aanlegplaats tussen de twee stuwdammen. De boottocht hoort erbij: u steekt open water over, en de zuilengalerijen rijzen direct uit het stuwmeer op. Kom vroeg of laat, want het eiland bakt midden op de dag, en de reliëfs lezen veel beter in laag licht.
De verplaatsing is het deel dat de meesten over het hoofd zien. Na de voltooiing van de eerste Aswandam in 1902 stond de tempel het grootste deel van het jaar deels onder water, en bezoekers roeiden tussen half verzonken zuilen door. De Hoge Dam zou het eiland blijvend hebben overstroomd, dus bouwde men er een kistdam omheen, pompte het water weg, zaagde de gebouwen in tienduizenden genummerde blokken en bouwde ze in de jaren zeventig opnieuw op op Agilkia, een buureiland dat naar het origineel was gevormd.
De sporen zijn te zien als u erop let. Fijne zaaglijnen lopen door het metselwerk, en de onderste steenlagen van sommige muren dragen een lichte band waar decennialang stilstaand water de kleur uit de steen heeft getrokken. Dat verandert het bezoek: u loopt tegelijk door een antieke tempel en door een van de grootste reddingsoperaties die ooit zijn ondernomen. De avondlijke klank- en lichtshow is goed gemaakt, maar u kunt hem schrappen als tijd of budget krap zijn.
Een feloek is een zeilboot met latijnzeil en zonder motor, en hij werkt hier omdat de overheersende wind uit het noorden waait, tegen een naar het noorden stromende rivier in. U zeilt stroomopwaarts en drijft terug. Twee tot drie uur volstaat voor de eilanden, de botanische tuin op het Kitchener-eiland en de rotsen op de westoever met het mausoleum van de Aga Khan erboven. De tocht aan het eind van de middag is de juiste; het licht zakt en de hitte zakt mee.
Weet waar u aan begint. Het gaat langzaam, soms heel langzaam, en als de wind wegvalt, zit u stil. Daar gaat het nu juist om, maar wie bezienswaardigheden wil afvinken, wordt ongeduldig. Een motorboot doet dezelfde ronde in een derde van de tijd en met half zoveel plezier. Spreek duur en prijs af voordat u aan boord gaat, en vraag na of de entree van de botanische tuin is inbegrepen — meestal niet.
Het eiland Elephantine verdient een tot twee uur te voet. De opgraving aan de zuidpunt heeft een klein museum, een in de rots uitgehakte nilometer voor het meten van de jaarlijkse vloed en bewoningslagen die millennia teruggaan — want dit eiland, en niet de oostoever, was hier het grootste deel van de oudheid de eigenlijke stad. De rest bestaat uit twee Nubische dorpen, Koti en Siou, met smalle, bont beschilderde steegjes. De openbare veerpont erheen kost een fractie van een privéboot.
De excursie naar het Nubische dorp wordt in Aswan agressief verkocht, en het is het programmaonderdeel waarbij u zich het snelst ongemakkelijk voelt. Het patroon is bijna altijd hetzelfde: met de motorboot naar de overkant, een wandeling door beschilderde steegjes, een huisbezoek met hibiscusthee, een krokodil in een bak, foto's, een winkel. Sommigen genieten daarvan en hebben aan het eind echt met iemand gepraat. Anderen vinden het geënsceneerd en licht vernederend, en het verschil zit vooral in wie u erheen brengt.
De achtergrond is belangrijk. De Nubiërs hier zijn in de 20e eeuw meermaals verdreven, eerst toen de oude dam werd verhoogd en daarna, het hardst, door de Hoge Dam, die hun thuisland overstroomde en tienduizenden hervestigde in dorpen die de staat voor hen bouwde, veel daarvan ver ten noorden van Aswan bij Kom Ombo. Sommige van de gemeenschappen die u bezoekt, hebben die families opgenomen. Wie ze als fotodecor behandelt, gaat aan dat alles voorbij.
Wat het in de praktijk beter maakt: ga met een Nubische gids uit de gemeenschap in plaats van met een bootsman die u bij een poort afzet, ga aan het eind van de middag als de mensen echt buiten zijn, vraag het voordat u iemand fotografeert, en koop iets. De krokodillen in kooien slaat u over. Wordt het bezoek toch alleen een half uur fotograferen, dan zetten we u liever op de openbare veerpont naar Elephantine, zodat u de steegjes zelf afloopt.
Een klein terrein dat snel wordt afgedaan: een omheinde steengroeve midden in het huidige Aswan met één reusachtige obelisk die nog aan de rots vastzit, opgegeven midden in het loshakken toen er over de hele lengte een scheur ontstond. Een half uur volstaat, en de meeste programma's behandelen hem als opvulling tussen Philae en de lunch. Hij verdient meer aandacht.
Hij verklaart al het andere dat u hebt bekeken. De obelisken in Karnak, de granieten kolossen van Ramses, de sarcofagen in de piramides: de steen kwam hiervandaan en ging stroomafwaarts, soms bijna duizend kilometer ver. Staat u in de sleuf, dan leest u de methode direct af — de slagsporen van het bewerken van de rots met dolerietballen, de groeven aan beide zijden van de schacht, de onderkant die nooit is losgemaakt.
De tweede reden is de maat. Voltooid zou hij hoger en zwaarder zijn geworden dan elke ooit opgerichte obelisk, en daarom is de scheur die hem ruïneerde leerzamer dan een succes zou zijn: hij toont de grens waar de techniek op stuitte. Kom vroeg. Er is geen schaduw, het graniet houdt de warmte vast, en tegen het eind van de ochtend is de sleuf echt onaangenaam.
Als bezienswaardigheid is de Hoge Dam saai. Een brede dam met een uitzichtpunt, een monument voor het Sovjet-Egyptische partnerschap dat hem bouwde, en een weids uitzicht over het Nassermeer. Een kwartier volstaat, en veel programma's hebben hem er alleen in omdat hij aan de weg naar de aanlegplaats van Philae ligt. U rijdt omhoog, stopt bij het uitzichtpunt, kijkt over het meer en rijdt door.
Als context heeft hij Egypte sterker veranderd dan welk bouwwerk sinds de oudheid ook. Hij maakte een einde aan de jaarlijkse overstroming, bracht irrigatie het hele jaar door en meerdere oogsten, leverde decennialang een groot deel van de stroom in het land en vangt zowel droogtes als verwoestende vloeden op. Maar hij houdt ook het slib tegen dat de vallei duizenden jaren heeft bemest: de landbouw leunt nu zwaar op kunstmest, de kust van de delta erodeert zonder nieuw sediment, in sommige bodems heeft zich zout opgehoopt, en het stuwmeer verliest zeer veel water door verdamping.
En hij heeft Nubië verdronken. Voor de tempels waren er internationale reddingscampagnes en heel veel aandacht; voor de dorpen was er hervestiging en heel weinig. Wilt u maar één van de twee dammen zien, neem dan in plaats daarvan het uitzicht vanaf de Philae-boot: het stuwmeer vertelt u wat het water heeft gedaan, en de tempel op een opnieuw opgebouwd eiland vertelt u wat het heeft gekost om een klein deel daarvan te redden.
Abu Simbel ligt zo'n 280 kilometer ten zuiden van Aswan, vlak bij de Soedanese grens. Over de weg is het ongeveer drie tot drieënhalf uur per richting door lege woestijn, en de konvooiregels en toegestane vertrektijden zijn door de jaren heen meermaals veranderd — controleer de actuele regeling kort voor de reis. Vluchten vanaf Aswan duren minder dan een uur, met een verblijf op de grond dat op heen en terug is afgestemd.
De klassieke dagtrip verlaat Aswan heel vroeg, komt tegen het eind van de ochtend tegelijk met alle andere bussen aan en brengt u begin van de middag terug. Dat werkt. Maar het is ook een lange dag in het voertuig voor ongeveer een uur ter plaatse, op het heetste en drukste moment van de ochtend, met de zon al hoog boven de gevel. De vlucht kost aanzienlijk meer en haalt het grootste deel van de wegtijd terug, wat telt als uw dagen krap zijn.
Overnachten is de betere variant als u de dag kunt missen. U komt aan het eind van de middag bij de tempels, als de bussen weg zijn, en nog eens heel vroeg, voordat ze terugkeren, en u ziet de gevel in het lage licht waarvoor hij is gehakt. Abu Simbel zelf is in stukken gezaagd en boven het stijgende meer tegen een kunstmatige heuvel weer opgebouwd; de naden lopen zichtbaar over de beelden zodra u weet waar u op moet letten. Het zonnewonder in het binnenste heiligdom bestaat nog steeds, twee keer per jaar, eind februari en eind oktober.
Twee volle dagen dekken Philae, de onvoltooide obelisk, een feloekmiddag en tijd op Elephantine af, met het midden van de dag vrij voor de hitte. Drie dagen maken Abu Simbel zonder haast mogelijk, of Kom Ombo en Edfu op weg naar het noorden, of gewoon een trage dag waarop u op het water niets doet. Eén dag betekent Philae en een luchthaventransfer, en precies daarmee eindigen de meeste cruisegasten.
Het praktische punt: nijlcruises eindigen bijna allemaal in Aswan, en de meeste gasten vliegen weg op de ochtend dat het schip voor het laatst aanlegt. Hun Aswan is een gejaagde Philae-stop, geklemd tussen ontscheping en vliegveld. Eén enkele extra nacht na de cruise verandert de reis sterker dan bijna elke andere beslissing: een rustige middag op het water, een avond aan de corniche en een ochtend waarop u niet op de klok kijkt.
Het weer zegt hetzelfde. Aswan is een van de heetste en droogste bewoonde plekken van het land: zomermiddagen liggen ver boven de 40 °C, en zelfs in de winter is het rond het middaguur in de volle zon warm. Bruikbaar zijn de vroege ochtend en het eind van de middag — precies wat een eendaags programma u afneemt, omdat het u midden op de dag naar buiten dwingt. Een nacht extra levert twee goede momenten op in plaats van één slecht.
Blijven loont. Het is de meest ontspannen stad van Egypte en het mooiste stuk van de Nijl, en twee nachten zijn het juiste punt. Eindigt uw cruise hier, plak er dan een nacht aan vast in plaats van dezelfde dag weg te vliegen.
Zo'n drie uur per richting over de weg, meestal in konvooi met vertrek rond vier uur 's ochtends, of een vlucht van 45 minuten. Beide leveren een lange dag op. Overnachten in Abu Simbel kan en is duidelijk rustiger.
De Philae-tempel op zijn eiland, de onvoltooide obelisk in de granietgroeve, de Nubische dorpen op Elephantine en een feloek bij zonsondergang — die herinneren de meesten zich het langst.
November tot februari. Aswan is de heetste van de drie Nijlsteden, en in de zomer komen de middagen geregeld boven de 40 °C, met zeer weinig schaduw bij de bezienswaardigheden.
November tot februari. Aswan is de heetste van de Nijlsteden.
Vluchten vanaf Caïro duren ongeveer negentig minuten; de meesten komen met het cruiseschip uit Luxor.
Inreisregels, openingstijden, reisadviezen en wisselkoersen veranderen. Controleer ze bij de bron, niet hier.
Geschreven en gecontroleerd door de redactie van Rondreis Egypte · Laatst gecontroleerd op . Inreisbepalingen, prijzen en openingstijden veranderen — controleer alles wat ertoe doet bij de officiële instanties waarnaar deze pagina verwijst.
4 dagen · Nijlcruise
Drie nachten stroomafwaarts van Aswan naar Luxor, met Philae, Kom Ombo, Edfu, de Vallei der Koningen en tot slot Karnak. Volpension aan boord, en de bezichtigingen gaan in een gedeelde groep van een man of vijftien.
vanaf US$840 / per persoon
5 dagen · Nijlcruise
Vier nachten stroomopwaarts van Luxor naar Aswan: Karnak en de Luxor-tempel op de eerste middag, de Vallei der Koningen, Edfu, Kom Ombo en Philae. Volpension gedurende de hele reis, met bezichtigingen in een gedeelde groep van een man of vijftien.
vanaf US$1.095 / per persoon
7 dagen · Klassiek Egypte
Een rondreis van 7 dagen die de rivier andersom neemt: eerst Gizeh en het Grote Egyptische Museum, daarna een vlucht naar het zuiden naar Aswan en drie nachten varen tot aan Luxor.
vanaf US$1.890 / per persoon
8 dagen · Klassiek Egypte
De route die de meesten als eerste kiezen, in de lengte waarvoor hij bedoeld is: Gizeh en het Grote Egyptische Museum, daarna een vlucht naar Luxor en vier nachten varen tot aan Aswan.
vanaf US$2.135 / per persoon
