Luxor of Aswan: waar is uw tijd het best besteed

Wat er te zien is: Luxor wint, en ruim

Luxor heeft de dichtste concentratie oud-Egyptische monumenten die er bestaat. Op de oostoever: Karnak, een tempelcomplex dat over zo'n tweeduizend jaar is gebouwd en verbouwd, en de Luxor-tempel midden in de stad. Op de westoever: de Vallei der Koningen, de Vallei der Koninginnen, de terrasvormige dodentempel van Hatsjepsoet in Deir el-Bahari, de Memnonkolossen en het arbeidersdorp Deir el-Medina. Elk daarvan zou in een andere stad de hoofdattractie zijn. Hier liggen ze allemaal op enkele minuten rijden van elkaar.

De bezienswaardigheden van Aswan zijn minder talrijk en kleiner. De Philae-tempel, steen voor steen overgezet naar het eiland Agilkia toen de Aswandam hem bedreigde. De onvoltooide obelisk, nog vastzittend in het graniet van de steengroeven. Het eiland Elephantine, het Nubisch Museum, het Aga Khan-mausoleum op de westoever. Kom Ombo en Edfu liggen tussen beide steden in en worden meestal onderweg bezocht. Aswan is de moeite waard. Op het punt van de monumenten is het voor Luxor geen partij.

Waarom de twee steden zo verschillend aanvoelen: het gesteente

Het verschil tussen Luxor en Aswan is eerst geologisch en pas daarna cultureel, en dat verklaart bijna alles wat u ter plaatse merkt. Ten noorden van Aswan stroomt de Nijl door zandsteen en verderop door kalksteen, in een brede overstromingsvlakte met akkers aan beide kanten. Bij Aswan stuit hij op graniet. De rots breekt de rivier op in armen tussen eilanden: de Eerste Cataract, de reden dat de oude Egyptenaren hier hun zuidgrens zagen en de reden dat beide stuwdammen precies hier zijn gebouwd en nergens anders.

Dat graniet bepaalt het beeld. Het water stroomt in Aswan helderder, het licht is harder en schoner, en de woestijn komt aan de westkant tot aan de waterlijn in plaats van achter een groene strook te blijven. In Luxor ligt de rivier in een vlakte, breed en werkzaam, met de stad aan de ene en de akkers aan de andere kant. Wie foto's van beide steden naast elkaar legt zonder te weten wat hij ziet, herkent het onderscheid meteen: Luxor is steen die uit de grond is gehaald, Aswan is steen die nog in de rivier ligt.

Cultureel ontmoet Egypte in Aswan Nubië. De bevolking is gemengd, de muziek klinkt anders, en veel mensen spreken thuis naast Arabisch ook Nubisch. De keuken is een eigen zaak en geen variant op die van Caïro. Aswan voelt in de goede zin als een grensstad: minder hectisch, minder ingericht op het afhandelen van busgroepen en minder afhankelijk van één enkel monument. Luxor is het tegendeel, en dat is geen verwijt maar een beschrijving. Een stad met Karnak erin wordt onvermijdelijk een stad die van Karnak leeft.

Tempo en sfeer: Aswan is veel rustiger

Luxor is een werkende toeristenstad en gedraagt zich ook zo. Ronselaars bij de tempelpoorten, koetsiers, feloekkapiteins, handelaren die elk excuus al hebben gehoord. De druk is eerder vasthoudend dan agressief, en zij sloopt de meeste mensen ergens vanaf de derde dag. De corniche op de oostoever is levendig, het verkeer luid. Dat is de prijs voor het bezoek aan de grootste openluchtsite van Egypte: alle anderen zijn er ook.

Aswan is stiller. De Nijl is hier smaller en helderder, onderbroken door granietblokken en eilanden, en de westoever is woestijn die rechtstreeks uit het water oprijst. Aangesproken wordt u ook hier, maar op een lager volume. Wie afgepeigerd uit Caïro en Luxor aankomt, ontspant meestal binnen een dag. Als uw reis intensief was en u een plek zoekt om stil te staan, is het Aswan. Wordt u onrustig van stilzitten, dan komt dezelfde eigenschap over als: er gebeurt niet veel.

De westoever van Luxor vraagt een eigen ochtend

Wie Luxor onderschat, onderschat vrijwel altijd de westoever. De graven, Hatsjepsoet, het Ramesseum, Medinet Haboe en de Memnonkolossen liggen verspreid over meerdere kilometers woestijnrand, zonder schaduw en zonder bruikbaar openbaar vervoer. U hebt voor die ochtend een auto met chauffeur nodig, hoe u de rivier ook bent overgestoken. De verkeersbrug ligt enkele kilometers ten zuiden van het centrum, waardoor de oversteek over de weg twintig tot dertig minuten per richting kost en ongemerkt een uur van de dag opsnoept. De openbare veerpont doet er een paar minuten over, kost zoveel als een kop koffie en zet u af vlak bij de Luxor-tempel.

De volgorde is belangrijker dan de keuze van de graven. In de rots uitgehakte grafkamers staan zonder een zuchtje wind en houden tegen het eind van de ochtend de warmte vast van elke groep die erdoorheen is gegaan. Karnak en de Luxor-tempel liggen in de openlucht en verdragen het lage namiddaglicht juist goed. Westoever eerst, vóór zonsopgang vertrekken, tempels laat: de omgekeerde volgorde is de meestgemaakte planningsfout in Luxor, en zij verklaart het grootste deel van de teleurgestelde verhalen.

Een paar graven worden apart verkocht en zitten niet in het gewone toegangsbewijs, onder meer Seti I, Ramses VI en Toetanchamon; in de Vallei der Koninginnen geldt hetzelfde voor Nefertari, waarvan de toeslag een veelvoud bedraagt. Seti I is met afstand het mooiste van de vallei en de prijs is daarnaar; Ramses VI biedt de betere verhouding, met een astronomisch plafond dat een stijve nek waard is. Welke graven open zijn, wisselt, dus vraag het op de dag zelf na in plaats van een lijstje van internet mee te nemen. Blijft er tijd over, dan is Medinet Haboe het antwoord: hoge muren, schaduw, nog kleur op de muren en vrijwel geen groepen.

Philae, de obelisk en de eilanden: Aswan van dichtbij

Philae is de reden dat Aswan op elk programma staat, en de verplaatsing is minstens zo interessant als de tempel. Na de voltooiing van de eerste Aswandam in 1902 stond het complex het grootste deel van het jaar deels onder water en roeiden bezoekers tussen half verzonken zuilen door. De Hoge Dam zou het eiland blijvend hebben overstroomd. Daarop bouwde men er een kistdam omheen, pompte het water weg, zaagde de gebouwen in tienduizenden genummerde blokken en zette ze in de jaren zeventig opnieuw in elkaar op Agilkia, een buureiland dat eerst naar het model van het origineel werd bijgewerkt. U bereikt de tempel met een korte tocht per motorboot.

De onvoltooide obelisk krijgt minder dan hij verdient: een omheinde steengroeve midden in het huidige Aswan, met één reusachtige obelisk die nog aan de rots vastzit, opgegeven midden in het loshakken toen er over de hele lengte een scheur ontstond. Een half uur volstaat, en de meeste programma's behandelen hem als opvulling tussen Philae en de lunch. Het is niettemin de enige plek waar u ziet hoe zulke stenen werkelijk uit de grond kwamen. De Hoge Dam zelf is eerlijk gezegd saai: een brede dam met een uitzichtpunt, een monument voor het Sovjet-Egyptische partnerschap dat hem bouwde en een weids uitzicht over het Nassermeer. Een kwartier is genoeg.

Het eiland Elephantine verdient een tot twee uur te voet. Aan de zuidpunt ligt de opgraving met een klein museum en een in de rots uitgehakte nilometer waarmee de jaarlijkse vloed werd gemeten, met bewoningslagen die millennia teruggaan. Daarnaast liggen de dorpen Koti en Siou, waar u de steegjes gewoon zelf afloopt. De openbare veerpont kost een fractie van een privéboot en zet u midden in die straatjes af in plaats van ervoor. Het Nubisch Museum behandelt de geschiedenis, de reddingscampagne en de hervestiging serieus, heeft airconditioning en is daarmee de verstandigste bestemming voor het midden van de dag.

Hoeveel dagen elke stad vraagt

Luxor vraagt drie volle dagen om behoorlijk gezien te worden, en vier krijgt u ook gevuld. Een dag voor de graven en tempels op de westoever, met een vroege start. Een voor Karnak en de Luxor-tempel, verdeeld over de ochtend en de late middag. Een derde voor wat de meesten overslaan: Medinet Haboe, het Ramesseum, Deir el-Medina, of een tweede ronde in de Vallei der Koningen wanneer de busgroepen weg zijn. Twee dagen is het praktische minimum, en het zal gejaagd voelen.

Aswan vraagt twee dagen, drie met Abu Simbel. Philae en de steengroeven vullen een ochtend. Een feloekmiddag en de Nubische dorpen vullen er nog een. De stad beloont wie de tijd neemt, niet wie meer uren inplant. Aswan zonder bijzondere reden tot vier dagen oprekken betekent meestal een middag met uitzicht op de rivier, wat de een precies wil en de ander liever niet betaalt.

Voor de derde dag in Luxor bestaat één duidelijk beste besteding, en bijna niemand gebruikt hem: Dendera en Abydos, allebei ten noorden van de stad en allebei ongecompliceerde dagtochten. Abydos ligt ruim drie uur rijden noordwaarts en heeft de tempel van Seti I, algemeen beschouwd als de plek met het fijnste bewaard gebleven reliëfsnijwerk van Egypte, met de beroemde koningslijst. Dendera past op dezelfde rit. Geen standaardprogramma neemt ze mee, en precies daarom staat u er in alle rust.

Hitte: beide zijn heet, Aswan is heter

Aswan ligt ongeveer 200 kilometer zuidelijker en is het hele jaar door een paar graden warmer dan Luxor. In het hoogzomerseizoen zijn beide extreem, waarbij Aswan tot de heetste plekken van Egypte behoort. De lucht is zeer droog, wat de hitte draaglijker maakt dan de cijfers doen vermoeden, en er tegelijk voor zorgt dat u het uitdrogen makkelijk over het hoofd ziet. Van ongeveer november tot februari zijn beide steden overdag aangenaam, en de nachten in Aswan koelen sterker af.

Het praktische effect raakt uw dagschema, niet alleen uw welbevinden. In Luxor liggen de graven onbeschut in de zon en biedt de westoever geen schaduw, dus serieus bezichtigen gebeurt voor elf uur. In Aswan speelt veel zich op het water af, wat helpt. Tussen mei en september straft elk van beide steden een ongestructureerde middag af, en een zomerreis moet worden opgebouwd rond vroege starts en een lange middagpauze.

Welke maand u kiest, verandert het antwoord

November tot en met februari is het aangename venster voor beide steden en tegelijk het volste. De middagen zijn warm zonder gevaarlijk te zijn, de avonden in Aswan koelen af, en de graven op de westoever zijn de hele ochtend te doen. De keerzijde is dat dit precies de maanden zijn waarin de betere gidsen, de betere schepen en de hotelkamers met uitzicht het eerst weg zijn. Kerst en februari worden maanden van tevoren vastgelegd. Wie in dat venster reist, kiest niet tussen Luxor en Aswan op grond van het weer, maar op grond van wat hij wil zien.

Oktober is het moment waarop Aswan op zijn mooist is: warme middagen, koele avonden en betrouwbare wind, wat voor een feloekmiddag alles uitmaakt. Maart tot mei kantelt de balans naar Luxor, althans naar de ochtenden daar, want tegen mei betekent bezichtigen in de Vallei der Koningen zonder schaduw bij tegen de 39 graden geen bezichtiging meer maar duursport, en wordt de middag binnenzitten, gepland of niet. In die weken is het Nubisch Museum geen vulling maar een reddingsboei.

Juni tot en met augustus is de eerlijke waarschuwing. Overdag buiten zijn in Luxor of Aswan tussen tien uur 's ochtends en vijf uur 's middags is in die maanden een slecht idee, en Aswan is de heetste van de twee. Daar staat één ding tegenover: de sites zijn leger dan ooit, en wie de hitte werkelijk aankan, heeft de Vallei der Koningen grotendeels voor zichzelf. Dat is een reële afweging voor ervaren reizigers zonder kinderen, en een slechte voor iedereen anders.

Feloek en Nubische cultuur: het echte voordeel van Aswan

Een feloek is een kleine zeilboot met een latijnzeil en zonder motor. Huren kan ook in Luxor, maar in Aswan is zij op haar plaats: de stroming is krachtig, de wind betrouwbaar, en de rivier is bezaaid met eilanden en granietrotsen om omheen te zeilen. Een middag oversteken naar Elephantine of langs het Kitchenereiland is het beste wat Aswan te bieden heeft, en het kost weinig. Spreek prijs en duur af voor het instappen, want ruzie achteraf komt veel voor. Neem de tocht aan het eind van de middag: het licht zakt en de hitte zakt mee.

Aswan is bovendien het centrum van Nubisch Egypte, een eigen cultuur met eigen talen, eigen keuken en architectuur, die in de jaren zestig grotendeels werd hervestigd toen het Nassermeer het oude Nubië overspoelde. De beschilderde huizen in de dorpen op de westoever en in Gharb Soheil zijn het zichtbare deel daarvan. Wees eerlijk tegen uzelf over welke versie u krijgt: sommige dorpsbezoeken zijn voor reisgroepen geënsceneerd en voelen ook zo. Een gids met echte familiebanden in de gemeenschap verandert de ervaring.

De achtergrond hoort erbij. De Nubiërs zijn in de twintigste eeuw meermaals verdreven, eerst toen de oude dam werd verhoogd en daarna, het hardst, door de Hoge Dam, die hun thuisland overstroomde en tienduizenden hervestigde in dorpen die de staat voor hen bouwde, veel daarvan ver ten noorden van Aswan bij Kom Ombo. Sommige gemeenschappen die u bezoekt, hebben die families opgenomen. Het gebruikelijke programma is bijna altijd hetzelfde: met de motorboot naar de overkant, een wandeling door beschilderde steegjes, een huisbezoek met hibiscusthee, foto's, een winkel. Sommigen hebben aan het eind werkelijk met iemand gepraat, anderen vinden het geënsceneerd en licht vernederend, en het verschil zit vooral in wie u erheen brengt.

Abu Simbel: Aswan is de uitvalsbasis, en de dag is lang

Abu Simbel ligt vlak bij de Soedanese grens, ongeveer 280 kilometer ten zuidwesten van Aswan, en Aswan is het enige zinnige vertrekpunt. Vrijwel iedereen gaat over de weg, vroeger in konvooi en tegenwoordig vrijer, en het is zo'n drie tot vier uur per richting dwars door lege woestijn. Het vertrek ligt meestal voor zonsopgang, zodat u in de koelte aankomt. Vluchten vanuit Aswan bestaan ook, duren minder dan een uur en landen op een vliegveld op enkele minuten van de tempels, maar routes en dienstregelingen veranderen, controleer dus kort voor uw reisdata wat er werkelijk vliegt.

De plek rechtvaardigt de dag. Twee in de rots uitgehouwen tempels voor Ramses II en Nefertari, in de jaren zestig verplaatst boven het stijgende water van het Nassermeer. Tussen 1964 en 1968 zaagde een door UNESCO geleide operatie beide tempels in genummerde blokken, tilde ze zo'n zestig meter hoger en ongeveer tweehonderd meter van het water terug en zette ze tegen een kunstmatige heuvel weer in elkaar, in de oorspronkelijke oriëntatie. De verplaatsing hoort bij het verhaal, zij is geen voetnoot.

Wat wordt onderschat, is de tijdsinvestering: een hele dag weg, het grootste deel daarvan in het voertuig, voor ongeveer twee uur bij de tempels. Is Abu Simbel belangrijk voor u, plan er in Aswan dan een eigen dag voor in. Wie de vlucht neemt, ruilt geld voor ongeveer een halve dag terug, wat de juiste ruil is als uw dagen schaarser zijn dan uw budget. En wie het echt goed wil doen, overnacht ter plaatse: het complex krijgt zijn hele toeloop in één blok te verwerken, van de eerste voertuigen uit Aswan tot hun vertrek tegen het eind van de ochtend, en staat daarvoor en daarna vrijwel leeg.

Hoe u tussen Luxor en Aswan reist

De trein rijdt het traject meerdere keren per dag, doet er ongeveer drie uur over, is goedkoop en biedt onderweg goed zicht op de rivier. Dat maakt het heen en weer tussen beide steden eenvoudiger dan veel mensen denken: een dagtocht is het niet, maar een verplaatsing die een halve dag kost, wel. Buitenlandse passagiers worden doorgaans naar de toeristische treinen geleid in plaats van naar de goedkopere binnenlandse. Vluchten tussen de twee bestaan, maar de sprong is kort en de tijdwinst verdampt in de afhandeling aan beide kanten.

Voor de aanreis vanuit Caïro gelden andere regels. Luxor ligt ongeveer een uur vliegen van Caïro en Aswan iets meer, en daarmee is het argument voor het vliegtuig gegeven: de twee grote blokken bezienswaardigheden liggen een korte vlucht en geen lange rit uit elkaar. De nachttrein is het alternatief, met twee- en eenpersoonscoupés, een wastafel, een afsluitbare deur en een maaltijd die naar de coupé wordt gebracht. Hij bespaart een hotelnacht en een reisdag, en dat is het hele argument. De slaapcoupés zijn beperkt in aantal en in het hoogseizoen uitverkocht, dus dit is geen beslissing om uit te stellen.

Komt u vanaf de Rode Zee, dan bepaalt de aanrijroute de keuze meer dan uw voorkeur. Van Hurghada naar Luxor is het ongeveer 300 kilometer, zo'n vier uur via Safaga en Qena, over een behoorlijke weg en door een saaie rit. Aswan ligt vanaf de kust aanzienlijk verder. Luxor heeft bovendien een eigen luchthaven, al is het internationale verkeer daarheen dun en sterk seizoensgebonden. In de praktijk is Luxor het noordelijke uiteinde van Opper-Egypte en Aswan het zuidelijke, en de meeste routes worden logischer zodra u ze in één richting doorreist in plaats van heen en terug.

Aan boord slapen of aan land: wat dat per stad verandert

Een nijlcruise is een efficiënte manier om Edfu en Kom Ombo te zien, die anders omslachtig te bereiken zijn, maar een slechte manier om Luxor te zien. De schepen liggen aan de oostoever, vaak meerdere naast elkaar afgemeerd, en Luxor is de eerste of de laatste halte: een samengeperste ochtend op de westoever, Karnak in de groep met vaste vertrektijd, de avonden aan boord. Ligplaatsen worden door de haven toegewezen en niet door uw reisorganisatie, dus u loopt mogelijk door de salons van twee andere schepen om aan wal te komen. Noteer de naam van uw schip en die van de buren, want ligplaatsen verschuiven overdag.

Een hotel in Luxor geeft u twee dingen die een schip niet kan bieden: het uur voordat de bussen komen, en de avond waarop de Luxor-tempel het bekijken waard is. Dat complex staat midden in de stad en is het enige grote dat er na donker op vooruitgaat, met zuilen die in de verlichting een diepte krijgen die het vlakke middaglicht ze ontneemt. Daar staat tegenover dat u chauffeur en gids zelf regelt en meer te maken krijgt met de verkoop bij de tempelpoorten en de veeraanlegplaats. Het gebruikelijke compromis is een korte cruise met nachten aan land ervoor en erna.

Aan de Aswankant ligt het scherper. Nijlcruises eindigen bijna allemaal in Aswan, en de meeste gasten vliegen weg op de ochtend dat het schip voor het laatst aanlegt. Hun Aswan is een gejaagde Philae-stop, geklemd tussen ontscheping en luchthaven, en precies daarom vindt een deel van de reizigers Aswan achteraf tegenvallen. Eén extra nacht na de cruise verandert de reis sterker dan bijna elke andere beslissing: een rustige middag op het water, een avond aan de corniche en een ochtend waarop u niet op de klok kijkt. Wie de vraag Luxor of Aswan stelt en een cruise heeft geboekt, stelt in werkelijkheid meestal de vraag waar die extra nacht heen moet.

Wat elk van beide kost, in geld en in geduld

In geld ontlopen de twee steden elkaar minder dan hun reputaties suggereren, maar de opbouw verschilt. In Luxor zit het geld in de toegangsbewijzen en in het vervoer: de losse graven, de aparte tickets en een auto met chauffeur voor elke westoeverochtend tellen snel op. In Aswan zit het geld in boten. Een openbare veerpont kost een fractie van een privémotorboot, een feloekmiddag is goedkoop, en Abu Simbel is de grote uitgave, waarbij de vlucht een veelvoud van de weg kost. Op het traject ertussen geldt dat dezelfde cruise stroomafwaarts van Aswan naar Luxor normaal drie nachten duurt en stroomopwaarts vier, en dat de kortere richting op hetzelfde schip in dezelfde week de goedkopere is.

In geduld wint Aswan met ruime cijfers. Luxor kost u aandacht bij elke poort, bij elke veerpont en bij elk parkeerterrein, en dat is vermoeiender dan de hitte. Aswan vraagt hetzelfde, maar zachter en minder vaak. Reist u met iemand die slecht tegen aandringen kan, dan is dat geen detail maar de belangrijkste regel in de hele vergelijking. Wat in beide steden werkt, is prijs en duur afspreken voordat u instapt, in een boot zowel als in een taxi.

Nog twee dingen waarvoor u vooraf moet beslissen in plaats van ter plaatse. Sterrencategorieën op nijlschepen zijn lokale categorieën en geen Europese, dus vergelijk ze niet met een hotel dat u thuis kent. En een dahabiya, een platte zeilboot voor ongeveer een dozijn gasten, kost per persoon aanzienlijk meer en legt in hetzelfde aantal nachten minder afstand af. Neem haar voor de rivier en het gezelschap, niet voor de bezichtigingen.

Met kinderen, of met minder energie dan het programma vraagt

Reist u met kinderen, dan kantelt de vergelijking naar Aswan, en niet een beetje. Boten, eilanden, een veerpont en een middag op het water zijn voor kinderen betere uren dan de vierde tempel op rij. In Luxor werken twee versies wel duidelijk: de ballonvaart boven de westoever bij het eerste licht, waar het uitzicht van boven werkelijk iets toevoegt, en de Luxor-tempel na donker. De rest van Luxor vraagt vroeg opstaan, oneffen terrein en discipline in de hitte, en tussen mei en september is de middag met kleine kinderen buiten simpelweg geen goed idee, voor geen enkele prijs.

Hetzelfde geldt voor iedereen die beperkt is in mobiliteit. De monumenten zelf zijn het probleem, meer nog dan het vervoer: oneffen grond, treden, lange afstanden zonder schaduw, en in de graven smalle gangen met een afdaling. Een privéauto met chauffeur wordt daarmee eerder een noodzaak dan een luxe, en een dahabiya of feloek is om dezelfde reden lastiger dan de foto's doen vermoeden, met treden, smalle dekken en soms ongemakkelijke loopplanken naar de oever.

De praktische uitkomst: geef het zware werk aan Luxor en de rustige dagen aan Aswan, in die volgorde. Twee ochtenden serieus bezichtigen, dan de rivier, dan een laatste dag waarop niemand meer iets moet. Dat is ook het argument om de reis van noord naar zuid te maken in plaats van omgekeerd, want de energie loopt in die richting mee met het programma in plaats van ertegenin.

Kunt u er maar één kiezen, neem dan Luxor

Voor een eerste Egyptereis met weinig tijd is Luxor het antwoord. Meer te zien, meer diepgang per dag, betere trein- en vliegverbindingen met de rest van het land en een grotere keuze aan logies in elke prijsklasse. U kunt bovendien naar het noorden rijden naar Dendera en Abydos, beide onderschat. De prijs is echt: meer aanklampen, meer hitte bij het bezichtigen, meer gedrang bij de beroemde graven en een luidere stad aan het einde van een lange reis.

Kies in plaats daarvan Aswan als de rivier u meer waard is dan de ruïnes, als u al veel tempels heeft gezien, als u reist met iemand die in hitte en drukte snel vermoeid raakt, of als Abu Simbel de eigenlijke reden van uw reis is. Aswan is de betere plek om uit te rusten en aan het water te zijn. Het is de zwakkere keuze als u drie dagen heeft en zoveel van het oude Egypte wilt zien als erin past.

Drie programma's: drie, vijf en acht dagen

Met drie dagen wordt het Luxor, en verder niets. Dag één: westoever vanaf het eerste licht, drie graven, Hatsjepsoet en Medinet Haboe, terug voor de middaghitte, Luxor-tempel na donker. Dag twee: Karnak vroeg of laat op de dag, het Luxor Museum in het midden, dat klein, goed geordend en te weinig bezocht is, en aan het eind van de middag een tweede ronde in de vallei of een feloek op de rivier. Dag drie: Dendera en Abydos, of de graven die u de eerste dag heeft laten liggen. Aswan slaat u over en bewaart u voor de volgende reis, want in drie dagen is de verplaatsing een te groot deel van het geheel.

Met vijf dagen doet u beide, maar met een duidelijk zwaartepunt. Drie nachten Luxor, dan de trein of het schip naar het zuiden, twee nachten Aswan met Philae, de obelisk, Elephantine en een feloekmiddag. Abu Simbel past er niet bij zonder ergens anders iets weg te halen, dus laat het weg of ruil er de derde Luxordag voor in. Dit is het programma waar de meeste eerste reizen op uitkomen, en het werkt.

Met acht dagen komt het geheel op zijn plaats: drie nachten Luxor, de cruise van vier nachten stroomopwaarts met Edfu en Kom Ombo, en daarna nog twee nachten aan land in Aswan, waarvan er één naar Abu Simbel gaat. Reken wel in bruikbare dagen in plaats van nachten, want u gaat rond het middaguur aan boord en vertrekt na het ontbijt: vier nachten varen komen neer op ongeveer drie bruikbare dagen. Wie een nacht kan toevoegen, voegt hem toe vóór het inschepen in Luxor of ná het ontschepen in Aswan, nooit ertussenin.

De fouten die deze keuze meestal duur maken

De eerste fout is Aswan aan het eind van een cruise beoordelen. Wie de stad kent als een gehaaste Philae-stop tussen ontscheping en vliegveld, vindt haar leeg en denkt dat Luxor daarmee de discussie wint. Hij heeft Aswan niet gezien, hij heeft er geparkeerd. De tweede fout is de omgekeerde: Luxor afschrijven op grond van één zware dag in de middagzon, terwijl het probleem de volgorde was en niet de stad.

De derde fout is Abu Simbel in een reisdag proppen. Dat kost u de dag, de tempels en het humeur, en levert niets op wat een eigen dag niet beter had gegeven. De vierde is Luxor op de heenweg en Aswan op de terugweg plannen, waardoor u hetzelfde traject twee keer aflegt zonder er iets voor terug te krijgen; kies één richting, en laat de reis naar Hurghada, Caïro of naar huis het uiteinde bepalen.

De vijfde fout is de kleinste en de meest voorkomende: aannemen dat wat u online over openingstijden, graven, konvooien en dienstregelingen leest, op uw datum nog klopt. In Opper-Egypte roteert de toegang tot graven, veranderen regels voor de weg naar Abu Simbel en verschuiven vluchtschema's per seizoen. Verifieer dat ter plaatse of via uw gids op de dag zelf, en bouw uw dag niet om één aanname heen die niemand die week heeft gecontroleerd.

Als de zonsverduistering van augustus 2027 uw reden is

Voor één specifieke week beslist de zonsverduistering de keuze, en niet uw voorkeur voor tempels of rivier. Luxor ligt zeer dicht bij de middellijn van de totaliteit en krijgt ruim zes minuten; het punt van maximale duur ligt circa 60 kilometer ten zuidoosten van de stad en komt uit op ongeveer 6 minuten en 22 seconden. Luxor heeft bovendien wat een plek midden in de woestijn niet heeft: hotels, een luchthaven, ziekenhuizen, koud water en airconditioning.

Daar staat de maand tegenover, en die is geen bijzaak. Augustus in Luxor komt geregeld boven de 40 graden, de verduistering valt in de vroege middag, en hitte-uitputting in Opper-Egypte is in die maand een reëel risico en geen theoretisch. Wie hiervoor komt, boekt ver van tevoren en plant de dag rond schaduw en water. De details, inclusief wat u van een aanbieder moet eisen, staan op onze aparte pagina over de zonsverduistering.

Luxor of Aswan: doe beide, want het traject ertussen is het punt

Luxor voor de monumenten, Aswan voor de rivier, maar meestal is dat een valse keuze, want op de 210 kilometer tussen de twee steden doet de Nijl precies waarvoor u hem wilt zien. Cruiseschepen varen het traject in beide richtingen, typisch in drie of vier nachten, met stops in Edfu en Kom Ombo. De vaart zelf, langs groene oevers met de woestijn er direct achter, is meer waard dan elk van beide eindpunten op zichzelf.

De twee stops onderweg verschillen sterk in karakter. Kom Ombo staat aan een rivierbocht direct boven de aanlegplaats, twee minuten van de loopplank, en is 's avonds verlicht. Edfu is het tegendeel: de Horus-tempel ligt landinwaarts, dus de stop betekent aan beide kanten een paardenkoets of een minibusje, meestal heel vroeg. Het is de meest complete bewaard gebleven tempel van het traject en die omslachtige transfer waard. Tussen Luxor en Edfu wacht het schip bij de sluis van Esna, wat een uur of een avond kan duren, afhankelijk van de drukte.

Plan voor Opper-Egypte zes tot acht dagen in als het kan: drie in Luxor, twee in Aswan, plus de vaart ertussen, plus een dag extra als Abu Simbel op uw lijst staat. De richting hangt af van uw verdere reis, en de stops zijn in beide richtingen dezelfde, waarbij de vaart stroomafwaarts van Aswan naar Luxor meestal de kortere route is. Heeft u werkelijk maar drie dagen, neem dan Luxor en kom voor de rivier terug.