Egyptische cultuur: wat u kunt verwachten en hoe u zich gedraagt

Egyptische cultuur begint bij de kleding

Schouders en knieën bedekken zodra u niet op het strand bent. Dat geldt voor mannen én vrouwen, en in Caïro, Luxor en Aswan sterker dan in Hurghada of Sharm el-Sheikh, waar resortkleding binnen het complex normaal is.

Wijd en luchtig zit beter dan strak en bedekkend — het is koeler en tegelijk passender. Vrouwen kunnen voor moskeebezoek het beste een doek bij zich hebben — daar moet het haar bedekt zijn — en iedereen trekt bij binnenkomst de schoenen uit. Niemand wordt onbeleefd als u het verkeerd doet; maar u wordt anders behandeld als u het goed doet.

De vuistregel die de meeste verwarring wegneemt, luidt: kijk naar de plek en niet naar het land. Een hotelzwembad, een duikboot en een strandclub in Hurghada draaien op resortnormen. Een werkende markt, een moskee, een dorp en een huiskamer draaien op lokale normen, en die twee liggen soms een half uur uit elkaar. Twijfelt u, kleed u dan naar de meest ingetogen van de twee: losser gaat altijd nog, te licht gekleed aankomen op de plek die ertoe deed niet.

Praktisch gezien is bedekte kleding in Egypte trouwens ook gewoon de verstandigste keuze. Katoen en linnen, lange mouwen die de zon van uw armen houden, een ruime broek of een lange rok en iets op het hoofd houden u koeler dan een T-shirt in de volle zon. Neem schoenen die u in drie tellen uit- en aantrekt, want bij elke moskee scheelt dat tijd, en houd in uw dagtas een dunne sjaal. Die dient achtereenvolgens als hoofddoek, als zonwering en, in de winter, als het enige wat op een tempelplateau bij zonsopgang nog warm aanvoelt.

Eén land, verschillende culturen

Het helpt om te stoppen met denken in één Egyptische cultuur en te gaan letten op welk Egypte u voor u heeft. Caïro is een snelle, volle, kosmopolitische hoofdstad waar de middeleeuwse stad, de ambassadewijken en de dichtgeslibde viaducten naast elkaar bestaan. De badplaatsen aan de Rode Zee, Hurghada en Sharm el-Sheikh, zijn een wereld op zichzelf, gebouwd voor en rond buitenlandse bezoekers, en binnen de poorten van het resort verslapt een groot deel van wat op deze pagina staat aanzienlijk.

Stroomopwaarts verandert de toon opnieuw. Luxor en Aswan zijn kleiner, trager en openlijker religieus, en in Aswan raakt Egypte aan Nubië: de bevolking is gemengd, de muziek klinkt anders, en veel mensen spreken thuis naast Arabisch ook Nubisch. Alexandrië kijkt naar de Middellandse Zee in plaats van naar de woestijn en draagt een Grieks en Romeins verleden dat het faraonische zuiden niet heeft.

De Westelijke Woestijn is weer een ander verhaal. Siwa, ver weg bij de Libische grens, is Berbers en niet Arabisch — daar wordt Siwi gesproken, een Berbertaal en geen Arabisch dialect — en naar Egyptische maatstaven is de oase behoudend, met vrouwen die zich weinig in het openbaar vertonen en niet worden gefotografeerd. Dat is geen waarschuwing, maar een geheugensteun: de manieren die passen bij een strandclub in Sharm, passen niet bij een palmoase of een Nubisch dorp, en de prettigste reizigers zijn degenen die onderweg meebewegen.

Voor uw planning heeft dat één concrete consequentie. Een rondreis die Caïro, een nijlcruise en een paar dagen aan zee combineert, voert u door drie sociale werelden, en de overgang van de laatste tempel naar de eerste ligstoel duurt een middag. Wie zijn koffer zo pakt dat beide registers erin zitten — een stel bedekte sets voor de monumenten, badkleding voor het resort — hoeft er verder geen moment over na te denken.

Gastvrijheid — en waar ze overgaat in verkoop

De Egyptische gastvrijheid is echt en vaak overweldigend. Voortdurend staat er thee voor u, u wordt vaak uitgenodigd, en botweg weigeren voelt ongemakkelijk. Neem aan waar het kan; meestal is het precies wat het lijkt.

Net zo waar is dat vriendelijkheid rond de grote bezienswaardigheden soms een openingszet is. Wie u vertelt dat een site gesloten is, wie een kortere route aanbiedt of u een klein cadeautje in de hand drukt, verkoopt in de regel iets. Het een sluit het ander niet uit, en wie ze snel leert onderscheiden, heeft een veel prettigere reis.

De aanwijzing zit in de omstandigheid en niet in de hartelijkheid. Gastvrijheid op een plek waar niets te koop is — een winkelier buiten de toeristenstraatjes, een gezin in de trein, een gids buiten werktijd — is meestal precies dat. Gastvrijheid op de drempel van een winkel, bij de poort van een monument, of van iemand die opduikt op het moment dat u zoekend om u heen kijkt, is vaker de eerste zet in een transactie. U verliest niets door van allebei te genieten, zolang u het tweede op waarde schat.

Weigeren mag, en het hoeft niet bot. De hand op het hart leggen terwijl u vriendelijk nee dank u zegt, is het universele gebaar dat de afwijzing verzacht, en Egyptenaren gebruiken het onderling net zo goed. Wat niet werkt, is een uitnodiging half aannemen omdat u het ongemakkelijk vindt om te weigeren, en er vervolgens gehaast weer uit stappen. Duidelijk en warm nee zeggen is beleefder dan een lauw ja.

Begroeten, thee en het tempo van de dingen

Zaken worden hier in beleefdheid verpakt, en meteen ter zake komen komt kortaf over. Een begroeting, een vraag hoe het met u gaat, een glas thee: dat zijn geen vertragingen vóór het echte gesprek, dat is het gesprek, en de afspraak of de routebeschrijving die u eigenlijk wilde, komt daarna. Uw tempo daarop aanpassen is de eenvoudigste manier om goed behandeld te worden.

Thee is de munt van die beleefdheid. In de Khan el-Khalili en in talloze kleinere winkels wordt hij vrijblijvend aangeboden, en een glas aannemen verplicht u tot niets — al is het netjes om vriendelijk te blijven als u vervolgens zonder aankoop vertrekt. Heeft u een hekel aan het ritueel van afdingen, dan is de schoonste oplossing: koop niets in de toeristenstraatjes en accepteer de thee voor wat hij is.

Geduld wordt beloond, zichtbare ongeduldigheid niet. Rijen zijn los, afspraken over tijd zijn rekbaar, en veel wordt in gesprek geregeld in plaats van volgens een regel. Uw stem verheffen versnelt vrijwel nooit iets en vertraagt het meestal. Rustige, goedgehumeurde vasthoudendheid — dezelfde vraag, vriendelijk gesteld, een tweede en een derde keer — is hoe de meeste dingen hier voor elkaar komen.

Nog iets waar Noord-Europeanen aan moeten wennen: persoonlijke ruimte is kleiner en aanraking tussen mensen van hetzelfde geslacht gewoner. Mannen die elkaar kennen, geven een lange handdruk of lopen gearmd. Tussen mannen en vrouwen ligt het andersom terughoudender: wacht af of een vrouw haar hand uitsteekt voordat u de uwe aanbiedt, en beschouw het als volstrekt normaal wanneer dat niet gebeurt. Openlijke genegenheid tussen partners in het openbaar valt buiten de resorts slecht; hand in hand lopen kan, de rest houdt u binnen.

Fooien en afdingen

Baksjisj loopt door alles heen. Het is geen premie voor bijzondere service, maar onderdeel van hoe mensen in het toerisme worden betaald; wie er ongeveer tien euro per persoon per dag voor inplant, voorkomt veel ongemak. Houd kleine biljetten bij de hand.

Op markten en bij taxi's zonder meter wordt afgedongen, in winkels met geprijsde artikelen, hotels en restaurants niet. Zet ruim onder de gevraagde prijs in, blijf goedgehumeurd en wees bereid weg te lopen. Bent u tevreden met de prijs, neem hem dan, in plaats van om de laatste Egyptische ponden te pingelen.

Kleine biljetten zijn het praktische hart van de zaak. Een gestage voorraad lage coupures dekt de toiletbediende, de man die uw kameel vasthoudt, de kruier die een tas draagt en de chauffeur die staat te wachten — niemand van hen verwacht een vermogen, iedereen verwacht iets. Een groot biljet laten wisselen op het moment zelf lukt bijna nooit, dus zorg meteen bij uw eerste wisseltransactie voor kleingeld en bewaar dat apart van uw hoofdvoorraad. In de taxi haalt een taxi-app de hele discussie weg: de prijs staat vast voordat u instapt, en het onderhandelen achteraf vervalt.

Gids, chauffeur en scheepsbemanning vallen in een andere categorie dan al die kleine bedragen. Zij krijgen hun fooi doorgaans aan het eind van hun deel van de reis en niet elke dag, en op een nijlschip gaat er meestal een gezamenlijke envelop rond voor de bemanning. Vraag bij het boeken wat op dat moment gangbaar is, want die bedragen bewegen mee met het pond, en wat u in een artikel van twee jaar oud leest, is geen begroting meer. Onder de streep is dit alles goed te overzien: het gaat om veel kleine bedragen en niet om één groot.

Contant geld hoort bij de omgangsvormen

Egypte draait in het dagelijks leven op contant geld, en bezoekers uit een land van pin en telefoon onderschatten dat stelselmatig. Hotels, supermarkten, apotheken en de betere restaurants in de steden nemen kaarten, en steeds meer grote bezienswaardigheden verkopen hun kaartjes aan de kassa per kaart. De kosharizaak, de marktkraam, de feloekkapitein, de tuktuk en elke fooi verwachten biljetten. Buiten Caïro verschuift dat evenwicht verder: beschouw daar een werkende pinterminal als een meevaller en niet als een gegeven.

De werkbare gewoonte is simpel. Neem meer contant geld mee dan u thuis bij u zou hebben, verdeel het over twee plekken in plaats van één, en houd altijd een voorraadje kleine biljetten apart voor de voortdurende kleine betalingen. Neem grotere bedragen op in Caïro of een andere grote stad, waar de automaten talrijk zijn, in plaats van erop te gokken dat de volgende plaats er een heeft die het doet. Rond lange feestdagen, en dan vooral rond het Eid-feest, raken populaire automaten leeg, dus dan neemt u ervóór op en niet tijdens.

Eén detail bespaart u op elke markt geharrewar: prijzen worden vaak in Oost-Arabische cijfers geschreven, die op niets lijken wat u kent. Tien minuten oefenen in het vliegtuig verandert dat van een gokspel in een oogopslag. Egyptische biljetten dragen de waarde overigens op de ene zijde in Arabisch-Indische cijfers en op de andere in westerse, er is dus altijd een kant die u direct leest.

Religie, ramadan en de werkweek

Egypte is in meerderheid islamitisch, met een belangrijke Koptisch-christelijke minderheid, en beide zijn in het dagelijks leven zichtbaar. De gebedsoproep geeft de dag structuur, vrijdag is de belangrijkste gebedsdag, en daarom loopt de werkweek van zondag tot en met donderdag.

Tijdens de ramadan vasten veel Egyptenaren tussen zonsopgang en zonsondergang. Restaurants in toeristische gebieden blijven open, en niemand verwacht dat bezoekers meevasten; overdag opvallend op straat eten, drinken of roken geldt echter als slechte manieren. Daar staat tegenover dat de avonden werkelijk feestelijk worden. De ramadan schuift elk jaar ongeveer elf dagen naar voren, dus leg de data naast uw reisperiode.

Die werkweek heeft praktische gevolgen die het plannen waard zijn. Overheidskantoren en banken houden het ritme van zondag tot en met donderdag aan, en rond het middaggebed op vrijdag lopen de moskeeën vol. Het islamitische Caïro bekijkt u dus op een andere dag of ruim buiten de gebedstijden, en op de markt van Khan el-Khalili sluit rond dat uur een flink deel van de kramen. Bezienswaardigheden en musea blijven in het weekend gewoon open, al zijn ze op vrijdagen en Egyptische feestdagen drukker met binnenlandse bezoekers dan u op grond van de busgroepen zou verwachten.

Reist u tijdens de ramadan, houd er dan rekening mee dat sommige sites kortere openingstijden hanteren en dat het hele land op een nachtritme overgaat: overdag stil, en tot diep in de nacht levendig. Het is geen slechte periode om te gaan — de sfeer na zonsondergang is een van de mooiste dingen die Egypte te bieden heeft — maar het is wel een andere reis, met een ander tempo en hongerige chauffeurs in de late middag. Plan uw zwaarste programma dan in de ochtend.

Islam en koptisch christendom naast elkaar

De islamitische meerderheid is het meest aanwezig, maar de christelijke minderheid van Egypte is oud en geworteld, en wie ernaar zoekt, komt beide tegen. In Caïro liggen die twee geschiedenissen op loopafstand van elkaar. Het islamitische Caïro, de middeleeuwse stad ten oosten en zuiden van het centrum, staat vol moskeeën vanaf de 9e eeuw: de Al-Muizz-straat loopt als ruggengraat langs Fatimidische en Mamlukse moskeeën, madrassa's en koopmanshuizen, de moskee van Ibn Tulun staat er vrijwel ongewijzigd bij, en de al-Azhar-moskee is sinds haar stichting door de Fatimiden een werkend centrum van onderwijs.

Het koptische Caïro ligt een stuk zuidelijker, binnen de muren van een Romeins fort, en herbergt de oudste kerken van de stad. De Hangende Kerk staat boven een Romeins poortgebouw, vandaar haar naam; daaromheen liggen de Sergiuskerk, de Ben Ezra-synagoge en een rustig koptisch museum. De metro stopt pal bij de ingang, wat deze halve dag de makkelijkst bereikbare van uw hele stedentrip maakt. Kom in de ochtend: dit zijn actieve gemeenschappen, en tijdens de diensten zitten de kerken vol.

Een religieus gebouw binnengaan vraagt overal dezelfde kleine hoffelijkheden: schoenen uit in een moskee, haar bedekt voor vrouwen, schouders en knieën bedekt voor iedereen, en telefoon en stem zacht tijdens gebed of dienst. Niemand verwacht van een bezoeker dat hij de gebruiken kent, alleen dat hij stil en respectvol is terwijl anderen de ruimte gebruiken waarvoor zij bedoeld is. Fotograferen tijdens een gebedsdienst laat u achterwege, hoe mooi het licht ook valt.

Buiten Caïro loopt diezelfde gelaagdheid gewoon door. Op Philae werd een deel van de zuilenhal ooit kerk, en in muren die eerder offergaven aan Isis droegen, zijn koptische kruisen gekerfd. Wie dat eenmaal ziet, kijkt de rest van de reis anders naar de tempels: het zijn geen bevroren faraonische decors, maar gebouwen die eeuwenlang zijn hergebruikt door mensen met een ander geloof dan de bouwers.

De feestkalender

Er lopen twee kalenders door elkaar heen, en allebei laten ze sporen na die een bezoeker merkt. De ramadan is de grootste: een maand van vasten overdag die het land nachtelijk maakt, met de iftar bij zonsondergang die het hele land in één groot diner verandert en straten die tot heel laat vol blijven. De twee Eid-feesten zijn belangrijke nationale feestdagen, waarop families reizen, steden leeglopen en weer vollopen, en de stemming uitgelaten is. Omdat de islamitische kalender de maan volgt, schuiven al die data elk jaar zo'n elf dagen naar voren, dus leg ze naast uw eigen reisperiode.

De christelijke kalender voegt er eigen dagen aan toe. Egypte heeft feitelijk twee kerstfeesten, en maar één ervan is Egyptisch: de koptisch-orthodoxe kerk, waartoe de meeste Egyptische christenen behoren, viert het kerstfeest op 7 januari, en dat is de nationale feestdag. De 25e december is een gewone werkdag, die vooral in hotels en toeristengebieden wordt gemarkeerd. Op 7 januari zijn banken en kantoren dicht en sommige bezienswaardigheden korter open; wie in de eerste week van januari reist, houdt daar rekening mee.

Eén feest is van iedereen. Sham el-Nessim, het lentefeest met wortels tot in de faraonische tijd, valt op de maandag na het koptische Pasen en wordt in het hele land gevierd, ongeacht geloof. Parken en Nijloevers zitten dan vol families, en het is bij uitstek een dag om in een stad te zijn in plaats van bij een monument. Net als het koptische Pasen verschuift de datum per jaar, dus controleer waar hij valt voordat u op een rustige lentedag rekent.

Taal, en het herkennen van een verkooppraatje

De taal is Arabisch, en het gesproken Egyptische Arabisch wordt in de hele Arabische wereld verstaan dankzij een eeuw Egyptische film en muziek. Met Engels komt u in het toerisme moeiteloos rond, en Frans helpt hier en daar ook. Toch veranderen een paar woorden Arabisch de manier waarop u wordt behandeld meer dan de moeite rechtvaardigt. Sjoekran voor dank u, min fadlak voor alstublieft, en la sjoekran — nee dank u — vriendelijk uitgesproken, is de nuttigste uitdrukking die u bij de grote bezienswaardigheden leert.

Het standaardpraatje leren lezen is net zoveel waard als die woorden. De scenario's zijn consequent en op den duur bijna geruststellend: een onbekende vertelt u dat de site vandaag gesloten is, of dicht voor het gebed, of dat de ingang aan de andere kant zit, en biedt aan u te helpen; een behulpzame gids sluit zich binnen een monument bij u aan en verwacht aan het eind een fooi; een klein cadeautje wordt u of uw kind in de hand gedrukt, waarna teruggeven zonder aankoop niet meer gaat. Gevaarlijk is het niet en meestal is het goedmoedig, maar het is verkoop, en wie dat herkent, kan vroeg en vriendelijk afhaken in plaats van zich klem gepraat te voelen.

De schone uitweg is elke keer dezelfde: een glimlach, een duidelijk la sjoekran, en uw pas niet inhouden. Stilstaan om te discussiëren, uit te leggen of u te verontschuldigen houdt het gesprek in leven, en dat is precies wat het praatje nodig heeft. Doorlopen terwijl u vriendelijk blijft, beëindigt het zonder dat iemand gezichtsverlies lijdt, en dat is de uitkomst die beide partijen eigenlijk prefereren.

Wat u zich niet hoeft aan te trekken: het naroepen dat elke toeristenstraat kent — waar komt u vandaan, mooie ogen, kom even kijken, geen geld nodig om te kijken. Het is straathandel, geen persoonlijke aanspraak. Een knikje en doorlopen volstaat, en de tweede dag hoort u het nauwelijks meer.

Markten, en de kunst van de bazaar

Khan el-Khalili in Caïro is de bazaar die de meeste bezoekers meemaken, en hij handelt al eeuwen op dezelfde grond. De naam komt van emir Jaharkas al-Khalili, die hier in de jaren 1380 een herberg voor kooplieden liet bouwen; de gebeeldhouwde poorten en gewelfde doorgangen van vandaag stammen overwegend uit een verbouwing in de vroege 16e eeuw. De straatjes het dichtst bij de al-Azhar-moskee zijn onvervalst op toeristen gericht — albast, papyrus, koperwerk, cartouches — en daar opent de prijs op een veelvoud van de waarde, met afdingen dat niet alleen wordt geduld maar verwacht.

Loop verder door en het wordt een werkende markt: stoffen en ijzerwaren langs de Muski, goud dat per gewicht wordt verkocht in een eigen steeg, en met de hand genaaid applicatiewerk in de straat van de tentenmakers. Dat deel is interessanter dan de souvenirstraat, en de druk is er meteen lager, omdat de mensen er niet voor u werken.

Het afdingen zelf heeft een ritme. De eerste prijs is een uitnodiging en geen belediging, en uw eerste bod hoort er ruim onder te liggen zonder honend te zijn. Daarna is het een gesprek, bij voorkeur een geamuseerd gesprek, en de verkoper rekent erop dat u minstens één keer wegloopt. De eerlijke maatstaf is uw eigen getal: bepaal vóór u begint wat het voorwerp u waard is, en komt de prijs daar uit, neem hem dan in plaats van om de laatste ponden te pingelen. Die ponden betekenen voor de kraamhouder aanzienlijk meer dan voor u, en het ging om het voorwerp en niet om de overwinning.

Laat het hele ritueel u koud, dan is dat een volstrekt legitiem standpunt, en de oplossing is eenvoudig: winkel niet waar afdingen het spel is. Koop in zaken met vaste prijzen, accepteer de thee in de bazaar zonder iets te kopen, en gebruik uw markttijd om te kijken in plaats van te onderhandelen. De Khan el-Khalili is 's avonds op zijn best, als de hitte eruit is en de straatjes vol lopen met Egyptenaren en niet alleen met bezoekers. Reken de markt bovendien niet mee als etensplek: er zijn grillzaken en kosharitoonbanken, ze zijn goedkoop en prima in orde, maar het echte diner plant u ergens anders.

Fotograferen — en mensen fotograferen

Vraag het voordat u iemand fotografeert, en accepteer een nee. Op sommige plekken wordt daarna een kleine fooi verwacht, wat niet meer dan redelijk is. Vrouwen ongevraagd fotograferen is de kortste weg om iemand te krenken.

Militaire en politie-installaties, bruggen en sommige overheidsgebouwen mogen helemaal niet worden gefotografeerd. In graven en musea gelden verschillende regels, en ze worden gehandhaafd: sommige sites verlangen een cameraticket, sommige verbieden flitslicht, en voor de Toetanchamon-zalen gelden eigen beperkingen. Uw gids kent de actuele stand, die vaker verandert dan gedrukte reisgidsen doen vermoeden.

De gevoeligheid rond mensen is het grootst op de behoudender plekken. In Siwa worden lokale vrouwen helemaal niet gefotografeerd, en in de Nubische dorpen rond Aswan zit het verschil tussen een welkom bezoek en een vernederend bezoek meestal in de vraag of u het gevraagd heeft, en of u de mensen die u ontmoette als gastheren behandelde in plaats van als decor. Een camera die zakt zodra iemand zijn hoofd schudt, en pas weer omhoog gaat bij een knikje, levert meer goodwill op dan welke fooi ook.

Nog een praktische opmerking, want ze scheelt teleurstelling: in veel graven en in delen van de musea is fotograferen met de telefoon toegestaan en met een grote camera niet, of alleen tegen betaling. Regel dat bij de kassa en niet bij de ingang van het graf, waar de discussie u een tijdslot kost dat u niet terugkrijgt. En zet in graven uw flitser uit, ook wanneer niemand het ziet: de pigmenten op die muren zijn drieduizend jaar oud, en het verbod bestaat om een reden.

Vrouwen op reis: aandacht, kleding en praktijk

Vrouwen reizen door heel Egypte, alleen en in gezelschap, en de meeste reizen verlopen zonder incident. Eerlijk is wel dat nastaren en naroepen op straat in de steden vaak voorkomen — eerder slopend dan gevaarlijk — en duidelijk minder voorkomen in de resorts en op een privéroute waarop u het grootste deel van de dag met dezelfde gids en chauffeur onderweg bent. Schouders en knieën bedekken in wijde kleding vermindert de aandacht merkbaar. Niet omdat iets anders die aandacht zou rechtvaardigen, maar omdat minder opvallen minder blikken trekt.

Een deel van de infrastructuur is hierop ingericht. De metro van Caïro heeft eigen rijtuigen voor vrouwen, waar veel reizigers op drukke uren uit vrije wil gebruik van maken. Taxi-apps zijn om dezelfde reden beter dan een auto aanhouden: de rit staat geregistreerd en de prijs ligt vast. In de behoudender streken — Siwa, en in mindere mate het Nubische zuiden — liggen de normen strakker, en zwemmen vraagt daar eerder om een privézwembad of een met een gids geregelde plek dan om een open, bekeken oever.

De praktische gereedschapskist is klein en effectief: een stevig, niet-glimlachend la sjoekran tegen aanhoudend commentaar, een zonnebril en oordopjes om een volle straat af te sluiten, en geen enkele verplichting om beleefd te blijven tegen intimidatie. Vrouwen die een vervelende situatie hebben meegemaakt, zeggen vaak dat luid worden beter werkte dan stilletjes weglopen. De meeste klachten komen uit volle markten en uit het openbaar vervoer na het invallen van de duisternis; een gids of een groep verandert de ervaring aanzienlijk.

Voor het beeld op landniveau — en dat staat los van deze omgangsvormen — houdt u het reisadvies aan van het ministerie van Buitenlandse Zaken via Nederlandwereldwijd, en vanuit België dat van de FOD Buitenlandse Zaken. Controleer dat kort voor vertrek, want het wordt bijgewerkt en geen enkele pagina, ook deze niet, kan die rol overnemen.

Eten is waar veel van de cultuur gebeurt

Wilt u de cultuur ontmoeten in plaats van erover lezen, eet dan waar Egyptenaren eten. Het alledaagse eten is goedkoop, vullend en gebouwd op bonen, brood, rijst en groente: ful medames bij het ontbijt, koshari als nationale eenpansmaaltijd, taameya van gepelde tuinbonen van de kar. Het beste ervan komt uit kleine zaken en niet uit hotelrestaurants. Delen uit het midden van de tafel, brood als lepel gebruiken en de maaltijd lang laten duren horen er allemaal bij.

Thee en gastvrijheid lopen door elke maaltijd heen, en tijdens de ramadan is de iftar bij zonsondergang het sociale hoogtepunt van de dag, waarbij vreemden er soms bij worden geroepen. U hoeft niet mee te vasten, en niets te eten wat u liever laat staan, om aan die hartelijkheid deel te nemen. Wel geldt de gewone voorzichtigheid: kies een volle zaak waar vers wordt gekookt, want drukte is in Egypte de betrouwbaarste hygiënemaatstaf die u zonder taal kunt aflezen.

Twee dingen over alcohol, omdat ze vaak worden gevraagd. Er is bier en wijn van eigen bodem, en in hotels, restaurants met vergunning, op cruiseschepen en in de resorts drinkt u probleemloos een glas. In de gewone straatwinkel wordt het niet openlijk verkocht, en openbare dronkenschap valt bijzonder slecht. Egypte is er binnen het juiste kader ontspannen mee, en daarbuiten niet. Onze aparte gids over Egyptisch eten behandelt wat u bestelt en waar elk gerecht werkelijk goed wordt gemaakt.

Een paar gewoontes die alles soepeler maken

Het meeste van wat een bezoeker aangenaam maakt om te ontvangen, bestaat uit een handvol kleinigheden die u consequent doet. Draag een voorraadje kleine biljetten bij u en geef fooi zonder ophef. Vraag het voordat u iemand fotografeert. Bedek u zodra u het strand verlaat. Houd uw geduld wanneer het traag loopt, en beschouw die traagheid als de normale toestand in plaats van als een probleem dat met stemverheffing wordt opgelost.

Leer de drie of vier Arabische woorden die ertoe doen en gebruik ze. Wijs verkooppraatjes vroeg, vriendelijk en al lopend af. Neem echte gastvrijheid aan waar u de tijd heeft, want veel van wat Egypte onvergetelijk maakt, gebeurt juist in die ongeplande gesprekken. Moeilijk is er niets aan, en bij elkaar is het precies het verschil tussen gelezen worden als gast en gelezen worden als prooi.

Tot slot een geruststelling die in de praktijk klopt: Egyptenaren zijn uiterst vergevingsgezind tegenover bezoekers die het niet precies weten. Een gebaar verkeerd doen, een woord verhaspelen of per ongeluk met schoenen een paar passen te ver lopen levert u hooguit een vriendelijke correctie op. Waar het werkelijk om gaat, is de bedoeling waarmee u binnenkomt, en die is voor de mensen hier in twee seconden zichtbaar.