Welke taal spreken ze in Egypte, en hoe ver komt u ermee?

Arabisch, en niet overal hetzelfde Arabisch

De taal van Egypte is Arabisch. Belangrijker voor bezoekers is dat Arabisch niet een enkel, gelijkvormig blok is: wat op straat in Caïro wordt gesproken, is de Egyptische variant, en de oases in de Westelijke Woestijn hebben hun eigen dialecten. Wie voor de reis een leerboek doorwerkt, leert dus iets nuttigs en stuit toch op uitspraak en uitdrukkingen die er niet in staan.

Twee plaatsen op de gebruikelijke route vallen er helemaal buiten. In Aswan raakt Egypte aan Nubië: de bevolking is gemengd, de muziek is anders, en veel mensen spreken thuis naast Arabisch ook Nubisch. Siwa, ver weg bij de Libische grens, is Berbers en niet Arabisch. Daar wordt Siwi gesproken, een Berbertaal en geen Arabisch dialect.

Voor uw planning betekent dat weinig en voor uw begrip veel. Niemand verwacht dat u Arabisch spreekt, en er is geen plek op de klassieke route waar taal een obstakel wordt. Maar het beeld dat Egypte taalkundig een egaal vlak is, klopt niet, en wie dat weet, luistert in Aswan anders.

Ook binnen het Egyptisch Arabisch zitten verschillen die u op een rondreis passeert. Wat in Caïro wordt gesproken, geldt als de norm, maar het Arabisch van Opper-Egypte, de streek rond Luxor en Aswan, klinkt anders, en Egyptenaren horen dat onmiddellijk. Voor u is dat verschil onhoorbaar en het gevolg nul. Het is alleen goed om te weten dat de gelijkvormigheid die u ervaart, aan uw eigen gehoor ligt en niet aan het land.

Nubisch is bovendien geen enkele taal. Het gaat om een groep verwante talen, en in de Nubische gemeenschappen rond Aswan wordt er meer dan één van gesproken. Veel van die gemeenschappen wonen daar sinds de jaren zestig, toen het Nassermeer het oude Nubië overspoelde en hele dorpen werden hervestigd, tot in Kom Ombo toe. Wie dat weet, begrijpt waarom in de beschilderde dorpen op de westoever iets anders klinkt dan in de stad.

Het Arabisch van de leerboeken en het Arabisch van de straat

Wie zich voor de reis in het Arabisch verdiept, komt vrijwel altijd bij het Modern Standaardarabisch uit. Dat is de taal van het nieuws, van kranten, van officiële stukken en van het klaslokaal, en zij is in de hele Arabische wereld nagenoeg gelijk. Thuis en op straat spreekt niemand haar. Daar geldt de eigen spreektaal, en in Egypte is dat het Egyptisch Arabisch, met een eigen uitspraak, eigen woorden en een eigen tempo.

Het bekendste verschil hoort u meteen. De letter die in het Standaardarabisch en in de meeste andere landen als dzj klinkt, spreken Egyptenaren uit als een harde g. Vandaar Gizeh naast Jizah, en gineh voor het Egyptische pond waar een leerboek jineh zou schrijven. Wie zijn cursus netjes heeft doorgewerkt en in Caïro uitstapt, heeft dus even tijd nodig om zijn gehoor bij te stellen.

Daar staat een aardige bijkomstigheid tegenover. Het Egyptisch Arabisch geldt als de best verstane spreektaal van de Arabische wereld, omdat Egyptische films, series en liedjes overal werden gezien en gehoord. Voor uw reis verandert dat niets. Het verklaart wel waarom een Egyptische gids zich in de buurlanden moeiteloos redt, en waarom de paar woorden die u hier oppikt, op een volgende reis in de regio nog steeds bruikbaar is.

De praktische conclusie is bescheiden. Een cursus voor de reis is een aardige bezigheid en geen voorbereiding. Wilt u er toch een, kies er dan een die Egyptisch Arabisch belooft en niet alleen Arabisch, want dat scheelt precies de woorden die u op een terras in Luxor werkelijk hoort.

Hoe ver komt u met Engels?

In de toeristische corridor van Caïro, Luxor, Aswan en de kust van de Rode Zee is Engels de werktaal. Gidsen, chauffeurs, hotelpersoneel en duikscholen werken ermee. De bewegwijzering van de metro van Caïro is ook in het Engels, en voor bezoekers is het systeem daarmee goed bruikbaar. In Egyptische apotheken spreekt het personeel meestal wat Engels, wat in geval van twijfel meer waard is dan welke woordenlijst ook.

Een stap verder wordt het dunner, en dat is aan één voorbeeld goed te zien: in het centrum van Alexandrië wordt Engels breed verstaan, in de westelijke wijken beduidend minder. Datzelfde verloop ziet u overal zodra u de strook verlaat waar het toerisme zich afspeelt. In El Gouna daarentegen zijn menukaarten en borden in het Engels, omdat de plaats daarvoor is gebouwd.

Praktisch betekent dat: u heeft geen Arabisch nodig om u in Egypte te redden. U heeft het ook niet nodig om te bestellen. Wijzen werkt, en de koshari-zaken verkopen toch al per portiegrootte, een vinger voor klein of groot volstaat. Wat u zich wel eigen zou moeten maken, zijn de Oost-Arabische cijfers waarin prijzen vaak geschreven staan. Die leert u prima tijdens de vlucht.

Er is één plek waar het Engels u in de steek laat zonder dat u het aan ziet komen, en dat is de achterbank van een taxi. Een adres uitspreken werkt zelden, en een chauffeur die u niet vindt, belt; dat gesprek gaat in het Arabisch. De oplossing is geen woordenlijst maar een app. Uber en Careem zijn in Caïro breed aanwezig, de bestemming is een speld op de kaart in plaats van een uitgesproken straatnaam, en de prijs staat vast voordat u instapt.

Daaruit volgt het advies dat op deze pagina misschien wel het meeste oplevert: zorg voor mobiele data. Kaarten, ritdiensten en het telefoontje van de chauffeur hangen er alle drie van af, en met alleen hotelwifi mist u ze juist op het moment dat u ze nodig heeft. Loopt een gesprek toch vast, geef de telefoon dan aan de dichtstbijzijnde voorbijganger of laat de receptie het overnemen. Dat is geen noodgreep, maar de gewone gang van zaken.

Duits, Frans en de rest: wat u van andere talen kunt verwachten

Duits hoort u aan de Rode Zee vaker dan Nederlands, en dat is geen toeval. Duitse reizigers komen er in groten getale, en veel hotels en duikscholen stellen zich daarop in. Dat is een tendens en geen toezegging. Wat voor het Nederlands geldt, geldt ook hier: laat het voor uw eigen hotel bevestigen in plaats van het af te leiden uit het bezoekersprofiel van de badplaats.

Voor gidsen ligt het net zo. Er werken in Egypte gidsen in het Duits, Frans, Spaans en Italiaans, en soms ook in het Nederlands. Per taal zijn het er minder dan in het Engels, en in het hoogseizoen zijn de goede het eerst weg. Elke taalwens is daarmee vooral een planningskwestie: hoe eerder u hem noemt, hoe groter de kans dat u de kennis én de taal krijgt in plaats van te moeten kiezen.

Buiten het toerisme betekent een andere Europese taal weinig. Engels is de taal waarop het bezoek aan Egypte draait; al het andere is toeval of iemands persoonlijke geschiedenis. Reken dus op Engels en beschouw de rest als een meevaller. Wie met reisgenoten reist die geen Engels spreken, moet dat niet als detail behandelen maar als uitgangspunt van de aanvraag, en dat komt verderop op deze pagina terug.

Wordt er in de badplaatsen aan de Rode Zee Nederlands gesproken?

Hier blijven wij bewust terughoudend. Wij hebben geen betrouwbare grond om u te beloven dat in een bepaald resort in Hurghada, El Gouna of Marsa Alam Nederlands wordt gesproken, en zo'n belofte is precies het soort toezegging dat bij de receptie in elkaar zakt. De werktaal aan deze kust is Engels. Duitse reizigers zijn er in groten getale, en veel hotels stellen zich daarop in; voor Nederlands geldt dat niet vanzelfsprekend. Reken er niet op, maar laat het voor uw eigen hotel bevestigen.

Een tastbaar Duits element is er aan deze kust wel: in El Gouna zit een dependance van een Duitse universiteit, naast ziekenhuis, jachthaven en scholen. Dat zegt iets over de plaats en niets over welke taal uw receptie spreekt.

Voor de reisleiding is het antwoord duidelijker. Wat een goed aanbod toezegt, is een egyptoloog met gidslicentie op de bezichtigingsdagen, en dat is een kwalificatie, geen taal. Wilt u een Nederlandstalige gids, dan is dat een eigen eis: noem hem vroeg, laat hem schriftelijk bevestigen en vraag naar de concrete persoon. Reken er zonder die bevestiging niet op dat een Nederlandstalige egyptoloog beschikbaar is, en weet dat in het hoogseizoen de combinatie van een goede gids en de gewenste taal precies het punt is waarop late boekingen stranden.

Twee dingen maken zo'n bevestiging pas bruikbaar. Vraag niet óf er Nederlands wordt gesproken, maar wie het spreekt en op welke dagen die persoon werkt: een receptionist in de ochtenddienst is iets anders dan een gastenservice op papier. En vraag het schriftelijk, zodat u bij aankomst iets in handen heeft. Zonder die twee is elke taaltoezegging aan deze kust een mededeling over de bedoeling en niet over de bezetting.

De woorden die het echte werk doen

Het zijn er heel weinig, en ze zijn allemaal kort. Shukran betekent dank u. Aiwa betekent ja, la betekent nee. Min fadlak betekent alstublieft. En la, shukran betekent nee, dank u, vriendelijk gezegd, en dat is de nuttigste uitdrukking die u bij de grote bezienswaardigheden zult leren. Een beslist la, shukran maakt aan de meeste praatjes een eind zonder enige wrijving, en in Gizeh of op de westoever van Luxor heeft u het op een ochtend twintig keer nodig.

Twee andere woorden duiken in het dagelijks leven voortdurend op, zonder dat u ze zelf hoeft te zeggen. Baksjisj is de fooi die door alles heen loopt en geen premie voor bijzondere service is, maar een deel van hoe mensen in het toerisme worden betaald. En gineh is de Arabische naam voor het Egyptische pond, dat u verder als EGP, als LE of als E£ geschreven ziet.

Meer is er niet nodig, en meer leren betaalt zich niet uit in verstaanbaarheid, maar in reactie. Een paar woorden Arabisch veranderen niet wat u verstaat, maar hoe u wordt behandeld, en dat is in Egypte een merkbaar verschil.

U komt deze woorden in uiteenlopende spellingen tegen, ook op onze eigen pagina's: shukran naast sjoekran, min fadlak naast min fadlek. Dat komt doordat Arabisch nu eenmaal niet in Latijnse letters bestaat en iedere schrijver een eigen benadering kiest. Zeg het zoals u het leest. Eén verfijning is wel aardig om te kennen: min fadlak zegt u tegen een man en min fadlik tegen een vrouw. Wie het door elkaar haalt, wordt niet gecorrigeerd.

Voor de markt is er nog één nuttige toevoeging: bikam betekent hoeveel kost het. Nodig heeft u hem niet, want wijzen en een vragende blik doen hetzelfde werk, maar hij verandert de toon van het gesprek dat erop volgt. Met de Oost-Arabische cijfers erbij kunt u het antwoord bovendien vergelijken met het prijskaartje dat er al hing, en dat is precies het verschil tussen afdingen en gokken.

Begroeten, bedanken en afscheid nemen

Een begroeting doet in Egypte meer werk dan bij ons. Salaam aleikoem is de gebruikelijke groet, en het antwoord daarop is wa aleikoem es-salaam. Ahlan is een kort en hartelijk hallo, ma'a salama betekent tot ziens, en sabah el-cheir is goedemorgen. Meer hoeft u niet te kennen, en met deze vier komt u de hele reis door.

Drie woorden hoort u zo vaak dat ze vanzelf blijven hangen. Insjallah betekent als God het wil en klinkt bij vrijwel elke afspraak over later, van de ophaaltijd tot het weer van morgen. Jalla is kom, we gaan, en klinkt de hele dag op perrons, in bussen en aan de aanlegsteiger. Chalas betekent klaar, genoeg, afgelopen, en is bruikbaar aan het eind van een onderhandeling die u niet langer wilt voeren.

Belangrijker dan de woorden is de volgorde. Eerst groeten, dan de vraag. Wie aan een balie of in een winkel meteen met zijn verzoek binnenvalt, krijgt antwoord, maar wordt anders behandeld dan wie eerst goedendag zegt. Dat kost drie seconden en het is de goedkoopste investering van de hele reis.

Datzelfde geldt voor het afslaan van een uitnodiging. Een hartelijk la, shukran met de hand op het hart is in Egypte een volledige, beleefde weigering, en niemand vat hem verkeerd op. Kortaf weglopen werkt minder goed, en luid worden werkt helemaal niet: rustige, vriendelijke herhaling beëindigt vrijwel elk gesprek dat u niet wilt voeren.

Waar taal werkelijk over uw reis beslist: de reisleiding

Egypte is een van de landen waar de kwaliteit van de gids zwaarder telt dan bijna waar ook. Een egyptoloog met gidslicentie maakt van een wand vol reliëfs een verhaal dat u kunt volgen. Een gids die een uit het hoofd geleerde tekst opdreunt, laat u voor oude steen staan terwijl u op uw telefoon kijkt. In Sakkara is dat bijzonder duidelijk, omdat de scènes in de mastaba's pas leesbaar worden als iemand de conventies uitlegt.

Taal is daar een deel van, maar niet het enige. Een uitstekende gids die in zijn tweede taal werkt, vertelt een beter verhaal dan een zwakke in uw moedertaal. Moet u tussen die twee kiezen, kies dan de kennis. Reist u met ouders die geen Engels spreken, dan verschuiven de gewichten, en dan hoort de taal in de aanvraag en niet in een vraag drie dagen voor vertrek.

De eerlijke vraag aan elke reisorganisatie is daarom niet of er Nederlandstalige gidsen zijn, maar wie u concreet zal begeleiden en wat die persoon over het Oude Rijk weet. Wie daarop uitwijkt, heeft de persoon nog niet.

Er is nog een reden om een taalwens vroeg te noemen, en die heeft niets met beleefdheid te maken. Gidsen worden per dag ingedeeld, en een invaller bij ziekte komt uit de groep die op dat moment vrij is. Wie een taal nodig heeft en dat pas bij vertrek meldt, heeft geen achtervang. Wie het bij de aanvraag heeft laten vastleggen, dwingt de organisatie ook de vervanger op diezelfde eis te zoeken.

Schrift, cijfers en waarom plaatsnamen verschillend geschreven worden

Arabisch wordt van rechts naar links geschreven, en de cijfers op prijskaartjes zijn vaak Oost-Arabisch. Dat is de ene drempel die u met tien minuten voorbereiding werkelijk uit de weg ruimt, en het betaalt zich op elke markt uit. Op borden bij bezienswaardigheden en in de metro van Caïro staat er meestal ook Engels naast.

De tweede verwarring ontstaat bij de namen. Arabische woorden worden op verschillende manieren in Latijns schrift omgezet, en hetzelfde zeilschip heet daarom Dahabeya, Dahabiya of Dahabiyah, afhankelijk van wie er schrijft. Bij plaatsen en tempels is het net zo. Als een schrijfwijze in uw offerte niet overeenkomt met die op onze site, is dat vrijwel altijd een kwestie van transliteratie en geen andere plek.

In het Nederlands zijn voor sommige namen eigen vormen gebruikelijk die u in Engelstalige documenten niet tegenkomt: Caïro naast Cairo, Toetanchamon naast Tutankhamun, Sakkara naast Saqqara, Hatsjepsoet naast Hatshepsut, de Vallei der Koningen naast Valley of the Kings. Ook dat is geen tegenspraak, maar twee keer dezelfde plek.

Een derde bron van verwarring is het lidwoord. Arabisch heeft er één, en het plakt aan de naam vast: u ziet het als el of als al, soms met koppelteken en soms zonder, en in het Nederlands valt het soms helemaal weg. Zo staat Sharm el-Sheikh naast Sharm al-Sheikh en El Gouna naast el-Gouna. Bij namen die met bepaalde medeklinkers beginnen, verandert de uitspraak van dat lidwoord bovendien mee, waardoor de schrijfwijzen nog verder uiteenlopen. Ook dit is geen fout in uw documenten.

De Oost-Arabische cijfers in tien minuten

Dit is de enige voorbereiding op deze pagina die u werkelijk iets oplevert. De cijfers op prijskaartjes, marktbordjes en kleine rekeningen zijn vaak Oost-Arabisch, en ze lijken niet op de onze. Anders dan de letters leest u ze wel van links naar rechts, precies zoals u gewend bent: alleen de tekens zelf zijn nieuw.

Een paar ervan zijn verraderlijk, en juist die kosten geld. De nul is een punt. Het rondje dat op onze nul lijkt, is de vijf. Het teken dat op onze zeven lijkt, is de zes, en de zeven ziet eruit als een V. De negen lijkt genoeg op de onze om zonder nadenken te herkennen. Wie alleen die vier onthoudt, leest de meeste prijzen al goed.

Egyptische bankbiljetten zijn het beste oefenmateriaal dat er is: de ene zijde is Arabisch, de andere Engels met de cijfers die u kent. Leg bij de eerste koffie een paar biljetten naast elkaar en de zaak is binnen tien minuten geregeld. Daarna scheelt het u op elke markt het verschil tussen onderhandelen over een bedrag dat u kunt lezen en raden naar een bedrag dat u niet kunt lezen.

Waar u ze vooral tegenkomt, is buiten de toeristische strook: de groentekar, de bakker, de kleine supermarkt, het bonnetje van een koshari-zaak. In hotels, op menukaarten in El Gouna en in de grotere restaurants staan gewoon de cijfers die u kent. Het is dus geen overlevingskwestie, maar wel het verschil tussen de stad zien en de stad kunnen lezen.

Namen die iets betekenen: Masr, Luxor en Opper-Egypte

In het Arabisch heet Egypte Masr, en in de spreektaal wordt met datzelfde woord ook Caïro bedoeld. Wie in Luxor hoort dat iemand morgen naar Masr gaat, hoort dus niet dat hij het land verlaat maar dat hij naar de hoofdstad reist. Het is het eerste voorbeeld van iets wat op deze reis vaker gebeurt: de namen op de kaart zijn niet altijd de namen die mensen gebruiken.

Luxor is het tweede. Die naam gaat terug op het Arabische woord voor de paleizen of kastelen, en dat is precies wat de eerste Arabische bezoekers er aantroffen: een stad die tussen de zuilen van een tempelcomplex was gebouwd. De plaats had in het oude Egyptisch een andere naam en in het Grieks weer een andere. Alle drie zijn ergens in gebruik gebleven, en dat is de reden dat oude reisverslagen soms over een stad lijken te gaan die u niet kunt vinden.

De derde valstrik is de aardrijkskunde. Opper-Egypte ligt in het zuiden, rond Luxor en Aswan, en Beneden-Egypte in het noorden, rond Caïro en de delta. Dat lijkt omgekeerd tot u de rivier erbij neemt: de Nijl stroomt naar het noorden, dus stroomopwaarts is zuidwaarts en hoger gelegen. In reisschema's betekent dat: een cruise van Luxor naar Aswan vaart stroomopwaarts, ook al gaat hij op de kaart naar beneden.

Deze drie voorbeelden hebben iets gemeen dat verder reikt dan taal. Egyptische namen dragen bijna altijd een geschiedenis mee, en wie de vertaling kent, krijgt er een stuk van het land bij. Dahabiya, de naam van het kleine zeilschip op de Nijl, wordt meestal herleid tot het Arabische woord voor goud, naar de vergulde praalboten van de heersers. Dat is geen weetje voor aan tafel, maar de kortste manier om te begrijpen waar het schip vandaan komt waarop u vaart.

Hiërogliefen: het schrift op de muren waar u langs loopt

Het schrift dat u de hele reis op wanden en zuilen ziet, staat los van de taal die er nu wordt gesproken, en het is ook geen beeldalfabet. Hiërogliefen combineren tekens voor klanken met tekens die de betekenis van een woord verduidelijken, en daarom is dezelfde vogel de ene keer een klank en de andere keer een aanwijzing. U leert het niet in een week, en u hoeft het niet te leren.

Twee dingen leert u wel in vijf minuten, en ze veranderen hoe u naar een wand kijkt. Het eerste is de leesrichting: de figuren en dieren kijken naar het begin van de regel, dus u leest hun gezichten tegemoet. Het tweede is de cartouche, de ovale omlijsting om een koningsnaam. Zodra u die herkent, ziet u op elke wand wie er aan het woord is, en dat maakt van decoratie ineens een document.

Daarna wordt controleerbaar wat uw gids vertelt. In Abydos staan Seti I en zijn jonge zoon Ramses voor 76 cartouches die eerdere koningen op volgorde noemen. In de tempel van Hatsjepsoet zijn haar cartouches juist systematisch weggehakt, en op het bovenste terras is die schade goed te zien. Op een architraaf in Abydos liggen twee inscripties over elkaar heen, doordat de pleisterlaag waarmee de oudere tekst was gevuld er in de loop van drie millennia uit is gevallen: dat is de beroemde helikopter die geen helikopter is.

Het schrift heeft ook een einde, en dat einde ligt op uw route. De laatste gedateerde hiërogliefeninscriptie die waar dan ook is gevonden, staat op Philae bij Aswan, ingekerfd in het jaar 394 n.Chr., lang nadat het schrift elders was uitgestorven. Zo scherp kan het worden: de taal van het oude Egypte verdween niet op één dag, maar op de ene plek eerder dan op de andere, en de allerlaatste regel ervan staat op een eiland dat u per boot bereikt.

Koptisch, Grieks en de talen die vóór het Arabisch kwamen

Het oude Egyptisch is niet zonder nakomeling gebleven. De laatste fase ervan heet Koptisch, en die werd niet meer in hiërogliefen geschreven maar met het Griekse alfabet, aangevuld met een handvol tekens uit het demotisch, het alledaagse cursieve schrift. Koptisch was eeuwenlang de taal van christelijk Egypte en leeft voort als liturgische taal van de Koptische kerk. Op straat spreekt niemand het meer.

Dat u daar iets van ziet, is geen toeval. Op Philae werd een deel van de zuilenhal later kerk, en in muren die ooit offergaven aan Isis droegen, zijn koptische kruisen gekerfd. In Oud-Caïro, ook Koptisch Caïro genoemd, staan de oude kerken bij elkaar, met de Hangende Kerk, de Ben Ezra-synagoge en een Koptisch museum, en er is een eigen metrostation bij de poort. Een halve dag is er genoeg, en het is een van de rustigste hoeken van de stad.

Grieks heeft eveneens sporen achtergelaten, vooral aan de kust. Alexandrië kijkt naar de Middellandse Zee in plaats van naar de woestijn, en in de catacomben van Kom el-Shoqafa delen Egyptisch, Grieks en Romeins beeldhouwwerk dezelfde wanden. De taalgeschiedenis van Egypte is daarmee geen rechte lijn van hiërogliefen naar Arabisch, maar een stapeling van lagen, en op een rondreis loopt u daar dwars doorheen.

Voor uw reis heeft dat één concrete consequentie. Vraagt u zich af waarom een gids zoveel tijd nodig heeft om een wand uit te leggen, dan is dit het antwoord: op één plek kunnen drie beschavingen door elkaar staan, elk met eigen conventies. Wie dat vooraf weet, ergert zich minder aan de tijd die het kost en krijgt er meer voor terug.

Situaties waarin taal wél telt

De eerste is de taxi, en die is hierboven al opgelost: een app met een speld op de kaart neemt zowel de uitspraak als het onderhandelen weg. Belt de chauffeur toch, laat dan iemand meeluisteren die Arabisch spreekt. De receptie van uw hotel doet dat zonder morren, en in een winkel of op straat helpt vrijwel iedereen die u de telefoon voorhoudt.

De tweede is de apotheek, en die is geruststellender dan verwacht. Egyptische apotheken zijn goed, overal aanwezig en goedkoop, en het personeel spreekt vaak Engels. Het praktische advies is om de werkzame stof op te schrijven in plaats van de merknaam uit te spreken: merknamen verschillen per land, de stof niet. Voor een arts geldt hetzelfde, en uw hotel of reisleiding regelt dat contact sneller dan u zelf kunt.

De derde is de markt, en daar gaat het niet om woorden maar om cijfers. Wie de prijs op het kaartje kan lezen, voert een ander gesprek dan wie hem moet vragen. Voeg daar een vriendelijk la, shukran aan toe voor alles wat u niet wilt, en het bezoek aan de Khan el-Khalili wordt een wandeling in plaats van een reeks onderhandelingen.

De vierde is het moment waarop u iets echt moet regelen: een gewijzigde ophaaltijd, een vergeten tas, een misverstand over een ticket. Probeer dat niet in losse woorden op te lossen. Ga naar de receptie, naar uw gids of naar uw reisorganisatie en laat het daar afhandelen. Dat is geen zwaktebod maar de reden dat u een aanspreekpunt heeft, en het is in Egypte de snelste weg naar een oplossing.

Vertaalapps: wat ze doen en waar ze ophouden

Een vertaalapp is nuttig en geen plan. Voor korte, eenvoudige zinnen werkt hij goed genoeg om een vraag over te brengen, en voor het voorlezen van één woord is hij uitstekend. Lange zinnen, spreektaal en humor gaan onderweg verloren, en juist in het Egyptisch Arabisch zit veel van wat u hoort in de spreektaal en niet in de standaardvorm die zo'n app kent.

Twee instellingen bepalen of hij u daadwerkelijk helpt. Download het Arabisch vóór vertrek voor gebruik zonder verbinding, want de momenten waarop u de app nodig heeft, zijn vaak precies de momenten zonder bereik. En probeer de camerafunctie een keer uit voordat u hem nodig heeft: Arabisch schrift laat zich minder voorspelbaar herkennen dan Latijns schrift, en de resultaten wisselen sterk per menukaart.

Onderschat ondertussen niet hoe ver de eenvoudigste oplossingen komen. Wijzen werkt. Een foto van het gerecht dat u aan het tafeltje ernaast ziet staan, werkt. De naam van uw hotel op een kaartje van de receptie, in het Arabisch geschreven, werkt beter dan welke vertaling ook. Vraag daar bij het inchecken om, steek het in uw portemonnee en u heeft het belangrijkste taalprobleem van de hele reis opgelost.

Wat u hierover aan uw reisorganisatie vraagt

Drie vragen leveren meer op dan een pagina algemene toezeggingen. Ten eerste: wie begeleidt mij op de bezichtigingsdagen, en is dat een egyptoloog met gidslicentie? Ten tweede: in welke taal werkt die persoon, en staat dat in de bevestiging? Ten derde: wat gebeurt er als hij uitvalt, en geldt de taaleis dan ook voor de vervanger? Dat derde antwoord scheidt de organisaties die het geregeld hebben van de organisaties die erop hopen.

Wat u daarnaast zelf in de hand heeft, is de volgorde van uw eisen. Kennis eerst, taal daarna, en beide vroeg genoeg om ze allebei te krijgen. Een taalwens die pas in de laatste week wordt genoemd, wordt in het hoogseizoen een keuze tussen de goede gids en de gewenste taal, en die keuze wilt u niet hoeven maken.

En laat u niets wijsmaken over de rest. Aan de Rode Zee is de werktaal Engels, in de corridor komt u met Engels overal, en een handvol Arabische woorden verandert niet wat u verstaat maar wel hoe u wordt ontvangen. Alles wat daarboven wordt beloofd, hoort op papier te staan voordat u boekt.