Abu Simbel: de reis erheen — en wanneer de zon het heiligdom bereikt

De twee tempels — en wie ze heeft gebouwd

De grotere is de Grote Tempel, met ervoor vier zittende beelden van Ramses II, elk zo'n twintig meter hoog. Eén verloor in de oudheid bij een aardbeving hoofd en schouders. De brokstukken liggen nog aan zijn voeten, en bij de redding heeft niemand ze teruggezet. Binnen leidt een hal met Osirispijlers naar reliëfs van de slag bij Kadesh — een slag die voor Ramses onbeslist eindigde en die hij als overwinning liet vastleggen. Het heiligdom helemaal achterin bevat vier zittende figuren: Amon-Ra, Ra-Horachte, Ptah en Ramses zelf, tot hun gezelschap bevorderd.

De tweede tempel, een klein stuk naar het noorden, is gebouwd voor Nefertari en de godin Hathor. Ervoor staan zes staande figuren, vier van de koning en twee van de koningin, allemaal op dezelfde hoogte gehakt. Die gelijkwaardigheid is het ongewone, want koninklijke gemalinnen worden anders kniehoog naast hun man afgebeeld. Het interieur is kleiner en rustiger, en de meesten geven het tien minuten, hoewel het meer verdient.

Waarom de tempels niet staan waar Ramses ze achterliet

De Hoge Dam van Aswan schiep het Nassermeer en zou Abu Simbel volledig hebben overstroomd. Tussen 1964 en 1968 zaagde een door UNESCO geleide operatie beide tempels in genummerde blokken, tilde ze zo'n zestig meter hoger en ongeveer tweehonderd meter van het water terug, en zette ze tegen een kunstmatige heuvel weer in elkaar. De rotswand die u ziet, is beton en puin onder een huid van zandsteen, in de oorspronkelijke oriëntatie herbouwd.

Achter de Grote Tempel zit een deur naar de koepel die de heuvel draagt. Of hij open is, wisselt; zo ja, kijk naar binnen: een kaal betonnen gewelf en het bewijs dat u zojuist door een reconstructie bent gelopen. Sommigen vinden dat ontnuchterend. De meesten vinden het eerder nog indrukwekkender, als u bedenkt wat de verplaatsing heeft gevergd.

Het zonnewonder in februari en oktober

Twee keer per jaar loopt de opkomende zon de volle lengte van de as af tot in het heiligdom en verlicht drie van de vier zittende figuren. Ptah, van de vier degene die met duisternis en onderwereld is verbonden, blijft in de schaduw. Meestal worden rond 22 februari en 22 oktober als data genoemd, een dag later dan voor de verplaatsing, omdat de herbouwde tempel zich niet exact in zijn oude positie liet zetten. Op die ochtenden komen grote massa's, u staat in het donker in de rij, en binnen krijgt u een paar minuten voordat het verdergaat. Is het zonnewonder niet uw reden voor de reis, mijd dan die data.

Met de auto vanuit Aswan: het konvooi en het vertrek om vier uur

De weg loopt zo'n 280 kilometer door woestijn en vraagt drie tot drieënhalf uur per richting. Vertrek is meestal rond vier uur 's ochtends. Het politiekonvooisysteem is door de jaren heen telkens aangescherpt en weer versoepeld, dus of u in een genummerde colonne rijdt, hangt van de maand af — de meeste voertuigen vertrekken nog altijd rond hetzelfde uur. De vroege start heeft niet alleen met veiligheid te maken. Hij brengt u vóór de hitte bij de tempels en op het moment dat de gevel van voren wordt verlicht, het enige waarop hij zich fatsoenlijk laat fotograferen. De rit zelf is saai; de meesten slapen.

Met het vliegtuig — en de aankomst over het water

Vluchten vanaf Aswan duren ongeveer vijfenveertig minuten, en het vliegveld ligt een paar minuten van de tempels. Ze worden normaal als retour verkocht, wat zo'n twee uur aan de grond overlaat: voldoende, niet royaal. De vlucht kost flink meer dan de weg en geeft u ongeveer vijf uur van de dag terug — de juiste ruil als tijd schaarser is dan geld. Ook cruises op het Nassermeer leggen hier aan, en die arriveren zoals u de tempels zou moeten naderen: vanaf het water. Er zijn maar weinig van zulke schepen, en ze varen volgens vaste weekpatronen.

Dagtrip of overnachting

Bijna iedereen komt voor twee uur en vertrekt weer. Het complex krijgt zijn hele dagelijkse toeloop in één blok te verwerken, van de aankomst van de eerste voertuigen uit Aswan tot hun vertrek tegen het eind van de ochtend, en is daarvoor en daarna vrijwel leeg. Een overnachting is de goedkoopste manier om het bezoek te verbeteren: u hebt de tempels aan het eind van de middag, als de bussen weg zijn, en nog eens bij opening, voordat het eerste konvooi arriveert.

Het eerlijke nadeel: de plaats is klein, en er is verder niets te doen. Een paar hotels, een Nubische nederzetting die is verplaatst toen het meer steeg, en het water. 's Avonds is er bij de tempels een klank- en lichtshow, kwestie van smaak. Hebt u iets nodig dat een middag vult, dan is dit de verkeerde plek. Wilt u de tempels zonder massa eromheen, dan werkt het.

Hoelang u ter plaatse nodig hebt

Negentig minuten volstaan, twee uur is comfortabel. Het pad vanaf de parkeerplaats loopt om de achterkant van de kunstmatige heuvel heen, waardoor de gevel er ineens staat. Geef de Grote Tempel veertig minuten, inclusief de tijd waarin u ervoor zit en de omvang tot u laat doordringen, twintig aan de tempel van Nefertari en de rest aan de oever van het meer en de koepel. De binnenruimten zijn donkerder en krapper dan foto's doen vermoeden, en bij de deur naar het heiligdom schuift meestal een rij langzaam vooruit. De regels voor fotograferen binnen zijn meer dan eens veranderd, vraag het dus op de dag zelf na.

Er is nergens schaduw

Niets hier is overdekt. Parkeerplaats, pad, het terras voor de kolossen en de rij bij de ingang liggen allemaal in de volle zon, en de steen kaatst de hitte terug. Van juni tot september gaat de temperatuur ruim voor het middaguur over de veertig graden, en wordt het bezoek een uithoudingsproef. De binnenruimten zijn de enige koele plek, en die zijn donker en vol. Neem meer water mee dan u denkt nodig te hebben, plus een hoed met rand en een zonnebril; de verblinding door de lichte zandsteen is erger dan de hitte zelf.

Loont het vroege opstaan?

Voor de meesten wel. Abu Simbel is na Gizeh het indrukwekkendste van Egypte, en anders dan in Gizeh dringt er geen stad tegenaan. Foto's vlakken het af: de beelden zijn uit een rotswand gehakt, niet samengesteld, en de hele gevel was één stuk rots. Het kost niettemin een hele dag, waarvan zes tot zeven uur in het voertuig, voor twee uur ter plaatse. Hebt u maar drie dagen in Egypte, reist u met kleine kinderen of hebt u net een nachttrein achter de rug, dan is een dag Aswan met Philae en de Nubische dorpen beter besteed.