Aswan
De Philae-tempel is de tempel van Isis, en hij staat niet waar hij gebouwd is. Het hele complex werd in de jaren zeventig uit elkaar gehaald en naar een naburig eiland verplaatst, om het te redden van het water achter de dammen van Aswan. Het is een van de meest lonende plekken van Egypte, en tegelijk een van de plekken die het makkelijkst worden afgeraffeld.
Philae is een compact tempelcomplex op een klein Nijleiland, net stroomopwaarts van Aswan. Het hoofdgebouw is de tempel van Isis: eerste pyloon, open voorhof, tweede pyloon, zuilenhal en helemaal achterin een donker heiligdom. Daaromheen staan kleinere bouwwerken, waaronder een geboortehuis voor Horus, de zoon van Isis, en de kiosk die genoemd is naar keizer Trajanus, die in de reliëfs verschijnt en wiens bouwwerk nooit is afgemaakt.
Naar Egyptische maatstaven is de schaal bescheiden. In Karnak zou dit hele eiland meerdere keren passen. Wat Philae wel heeft, is samenhang en ligging. U overziet het hele complex in een tot twee uur, en u komt er alleen over water. Die combinatie is zeldzaam in Egypte, waar u de meeste grote plekken per bus door het stof bereikt.
Het helpt om de plek meteen goed in te schatten. Philae is geen ruïneveld waar u de plattegrond bij elkaar moet puzzelen, maar een grotendeels overeind staand gebouw met muren die van begin tot eind te volgen zijn. Dat maakt het de beste plek van Opper-Egypte om te leren hoe een Egyptische tempel in elkaar zit, en daarna leest u Edfu, Kom Ombo en Dendera aanzienlijk sneller.
Isis is de vrouw van Osiris en de moeder van Horus. In de mythe wordt Osiris door zijn broer Seth vermoord en in stukken gesneden; Isis verzamelt wat er van hem over is, wekt hem lang genoeg tot leven om een zoon te verwekken, en verbergt en voedt die zoon daarna op in de moerassen, tot hij oud genoeg is om de troon van zijn vader op te eisen. Elk onderdeel van dat verhaal staat hier op de muren. Daarom weegt het geboortehuis op Philae zo zwaar: het is geen versiering, het is de kern van het betoog.
De ligging verklaart de rest. Pal naast het oorspronkelijke Philae ligt het eiland Biga, dat de oude Egyptenaren beschouwden als een van de grafplaatsen van Osiris en dat zij voor gewone mensen gesloten hielden. Philae was het eiland van de levenden, Biga dat van de dode god, en offergaven werden tussen beide overgevaren. Wie dat weet, kijkt anders naar de oriëntatie van de tempel en naar de vensters in de westelijke zuilengang, die uitkijken in de richting van Biga.
Isis reisde bovendien verder dan bijna elke andere Egyptische godheid. Haar cultus verspreidde zich over de Griekse en Romeinse wereld, en er stonden tempels voor haar tot ver buiten Egypte. Die reikwijdte verklaart mede waarom Philae nog eeuwenlang keizerlijk geld bleef ontvangen nadat Egypte een Romeinse provincie was geworden, en waarom de plek zo lang in gebruik bleef nadat de oude religie elders was stilgevallen.
Het meeste van wat er staat, ontstond onder de Ptolemaeën, de Griekse dynastie die Egypte na Alexander regeerde, en werd voltooid door Romeinse keizers. Het oudste bewaarde bouwwerk, de kleine zuilenvoorhal bij de aanlegplaats, is vroeger en gaat terug op Nectanebo I in de vierde eeuw v.Chr. Naar Egyptische maatstaven blijft Philae laat, ruim tweeduizend jaar jonger dan de piramides van Gizeh. Sommige bezoekers nemen de tempel dat kwalijk. Het is precies andersom.
Geen andere Egyptische tempel die we kennen, bleef zo lang in gebruik als Philae. De laatste gedateerde hiërogliefeninscriptie die waar dan ook is gevonden, is hier ingekerfd, in het jaar 394 n.Chr., lang nadat het schrift elders was uitgestorven. Een auteur uit de zesde eeuw schrijft de gewelddadige sluiting van het heiligdom toe aan keizer Justinianus — hoeveel er van die cultus toen nog over was, is omstreden, en sommige onderzoekers menen dat die al was weggeëbd. Een deel van de hal werd later kerk, en in muren die ooit offergaven aan Isis droegen, zijn koptische kruisen gekerfd.
Er is nog een tweede reden om de late datum niet als minpunt te lezen. De Ptolemaeën en de Romeinen waren buitenstaanders met aanspraak op een Egyptische troon, en bouwden daarom opzettelijk behoudend, met een zwaardere en explicietere beeldtaal dan oudere dynastieën gebruikten. De reliëfs zijn beter leesbaar dan werk uit het Nieuwe Rijk, en de vertrekken zijn bijna schoolmeesterachtig van opschriften voorzien. Een late tempel is het betere lesgebouw, wat hij aan ouderdom ook inlevert.
De eerste Aswandam, begin twintigste eeuw voltooid en daarna twee keer verhoogd, zette het oorspronkelijke eiland Philae een groot deel van het jaar onder water. Tientallen jaren lang roeiden bezoekers tussen de toppen van de zuilen en keken ze door groen water neer op kapitelen. De bewaarde kleuren en veel van de fijne details aan het oppervlak spoelden daarbij weg.
De Hoge Dam, voltooid in 1970, zou de tempel tussen de twee dammen voorgoed in het water hebben gezet. Daarop volgde een reddingsoperatie onder de vlag van UNESCO. Er werd een kistdam gebouwd, het water werd weggepompt, en de bouwwerken werden in tienduizenden blokken gezaagd en weer opgericht op het nabijgelegen eiland Agilkia, dat daarvoor naar het origineel werd gemodelleerd. In 1980 was het werk klaar.
De naden zijn zichtbaar als u ernaar kijkt, en het loont om ernaar te zoeken. Weten dat de tempel opnieuw is opgebouwd, maakt hem niet kleiner. Het verklaart waarom de onderste lagen zo schoon zijn, waarom de plattegrond een tikje eigenzinnig op de rots ligt en waarom hier vrijwel niets nog precies staat waar de priesters het achterlieten.
De verplaatsing krijgt alle aandacht, maar de schade was al aangericht ruim voordat de Hoge Dam er stond. Vanaf 1902 stond de tempel het grootste deel van elk jaar onder water en droogde hij de rest van het jaar weer uit. Die wisseling is voor versierde steen veel funester dan blijvende onderdompeling zou zijn geweest. De kleur ging als eerste. Vrijwel alle verf die deze muren ooit bedekte, is simpelweg weggespoeld, en daarom leest Philae als kale steen terwijl beschutte vertrekken in andere tempels nog blauw en oker dragen.
Kijk op knie- en heuphoogte naar de muren en u ziet vaak waar het water heeft gestaan: een lichtere, schonere band in het metselwerk, soms met een krijtachtige aanslag langs de bovenrand. Daarboven is de steen warmer van toon en houdt het snijwerk meer detail vast. Geen enkele standaardrondleiding wijst daarop, en het is een van de makkelijkste dingen om zelf te zien, zodra u naar een horizontale lijn zoekt in plaats van naar een scène.
De tweede reeks sporen komt van de redding zelf. Fijne zaaglijnen lopen door blokken en over voegen, meestal netjes langs de steenlagen in plaats van dwars door een tafereel, omdat de ingenieurs de moeite namen de steen te delen waar de schade het minst zou opvallen. Tussen die twee soorten sporen in kijkt u naar een gebouw dat op dezelfde muur laat zien wat het bijna vernietigde en wat het heeft gered.
De UNESCO-campagne die in 1960 begon, ging niet alleen over Philae. Abu Simbel was het pronkstuk: beide tempels werden tussen 1964 en 1968 in genummerde blokken gezaagd, ongeveer 65 meter hoger geplaatst en zo'n 200 meter naar achteren verschoven, op een kunstmatige heuvel die de oorspronkelijke rotswand moest nabootsen. Kalabsha, Beit el-Wali, Wadi es-Sebua en Amada gingen eveneens mee. Vier tempels verlieten Egypte helemaal, naar landen die hadden meebetaald: Dendur naar New York, Debod naar Madrid, Taffa naar Leiden, Ellesiya naar Turijn.
Het gevolg is kort samen te vatten en lastig te bevatten. Van de Nubische architectuur staat tegenwoordig vrijwel niets meer op de plek waar zij is gebouwd. Wie naar Philae vaart, bezoekt één stuk uit een verstrooide verzameling, die binnen één mensenleven grotendeels is verplaatst, ingepakt of verdronken.
Wat de campagne niet heeft gered, zijn de mensen. Het stuwmeer overspoelde het Nubische thuisland en tienduizenden werden hervestigd in dorpen die de staat voor hen bouwde, veel daarvan ver ten noorden van Aswan bij Kom Ombo. Voor de tempels was er een internationale operatie en heel veel aandacht; voor de dorpen was er hervestiging en heel weinig. Interesseert die kant van het verhaal u, dan behandelt het Nubisch Museum in Aswan die serieus, in ongeveer een uur en met airconditioning.
U bereikt Philae alleen per boot, vanaf een haven ten zuiden van de oude Aswandam. De overtocht is kort, tien tot vijftien minuten in een klein motorbootje. De tempel duikt van opzij op wanneer u om het eiland heen komt, met de kiosk van Trajanus het dichtst bij het water. Die eerste blik vanaf de boot is de beste die u krijgt — ga dus zo zitten dat u naar voren kijkt en niet uw eigen groep aankijkt.
De boot betaalt u doorgaans apart, los van het toegangsticket: u spreekt de prijs af met de bootslieden aan de aanlegplaats, en die geldt per boot, niet per persoon. Spreek prijs en wachttijd af voordat u instapt, en maak duidelijk dat de terugvaart is inbegrepen. De tarieven veranderen, dus check de actuele gangbare prijs op de dag zelf bij uw gids of in het hotel, in plaats van te vertrouwen op wat er ergens op internet staat.
Twee praktische punten waar mensen op stuklopen. Een prijs per boot is goedkoop gedeeld door vier en duur in uw eentje, dus vraag aan de steiger gerust of een ander stel wil meevaren, in plaats van als alleenreiziger de eerste prijs te accepteren. En uw bootsman wacht op u, wat betekent dat hij meekijkt op de klok: noem bij vertrek hardop negentig minuten, in plaats van bij de tempelpoort te ontdekken dat hij op veertig rekende.
Toegangskaartjes koopt u op de vaste wal bij de haven, voordat u aan boord gaat, en de boot rekent u apart af. Doe eerst het kaartje en dan de boot; wie eerst een prijs uitonderhandelt en daarna alsnog in de rij bij de kassa belandt, is de gewonnen tijd meteen weer kwijt. De openingstijden schuiven mee met het seizoen en met de avondvoorstelling, en aangeplakte tijden kloppen niet altijd. Laat uw gids of hotel ze op de dag zelf bevestigen in plaats van te varen op een getal van een website.
De toegangsprijzen bij Egyptische monumenten worden regelmatig herzien, en wij zetten hier geen bedrag neer dat binnen een half jaar niet meer klopt. Ga ervan uit dat Philae een gewoon monumententarief kent met korting op vertoon van een geldige studentenkaart, dat de boot daar bovenop komt en dat de klank- en lichtshow weer een apart kaartje is. Neem kleine biljetten mee voor de boot, want geen wisselgeld hebben is aan de steiger een beproefde onderhandelingstruc.
Boekt u een chauffeur voor de gebruikelijke halve dag in Aswan, leg de volgorde dan vóór vertrek vast: onvoltooide obelisk, Hoge Dam, Philae. De eerste twee zijn kort, en de derde is de reden dat die ochtend bestaat. Chauffeurs draaien de volgorde standaard om als ze u op tijd terug willen hebben voor de lunch, en precies zo houdt Philae veertig minuten over.
Vanaf de aanlegplaats loopt de route langs de kleine voorhal van Nectanebo I, het oudste wat hier overeind staat, een lange voorhof in, geflankeerd door twee zuilengangen. De westelijke is de mooiste: een overdekte rij zuilen met vensters door de achterwand, elk kapiteel anders uitgewerkt, met zicht over het water in de richting van Biga. De oostelijke zuilengang is nooit afgemaakt, en juist het contrast tussen die twee laat zien hoe zulke gebouwen tot stand kwamen — fase voor fase, telkens als er geld was.
De eerste pyloon sluit de voorhof af: twee massieve, schuin oplopende torens met een doorgang ertussen en kolossale figuren van een koning die zijn vijanden neerslaat over de voorzijde. Daarachter staat u in de eigen voorhof van de tempel, met links het geboortehuis en rechts een zuilengang met priestervertrekken. Dan volgt de tweede pyloon, die schuin op de eerste staat, omdat de bouwers om het graniet van het oorspronkelijke eiland heen werkten in plaats van het weg te hakken.
Daarachter wordt de tempel op de gebruikelijke Egyptische manier smaller en donkerder: een zuilenhal, daarna een reeks kleinere voorvertrekken, en ten slotte het heiligdom zelf, een sober vertrek waar een stenen sokkel ooit de heilige bark van Isis droeg. De zin van die opeenvolging is dat bij elke stap minder mensen werden toegelaten. Die volgorde lopen kost tien minuten en maakt de hele plattegrond begrijpelijk. Daarom is het de moeite waard om een gids af te remmen die bij de kiosk begint omdat die nu eenmaal goed op de foto staat.
Begin met de lange zuilengang die vanaf de aanlegplaats omhoogvoert, dan de eerste pyloon met zijn grote reliëffiguren. Kijk in de voorhof links naar het geboortehuis. De reliëfs waarop Isis de kleine Horus in het moeras zoogt, worden vaak vergeleken met latere christelijke madonnabeelden, al blijft omstreden of het een het ander heeft beïnvloed.
Neem binnen een zaklamp of uw telefoon mee. De ruimtes van het heiligdom zijn schemerig en het snijwerk is ondiep. Zoek naar de opzettelijke beschadigingen: gezichten en handen, weggebeiteld door latere christelijke bewoners, kruisen over oudere scènes gekerfd, roet aan de plafonds. Die gelaagdheid is het interessantste aan Philae, en de meeste rondleidingen lopen er achteloos aan voorbij.
Buiten het hoofdcomplex draagt de poort van Hadrianus een reliëf van de Nijlgod in een grot tussen rotsen, opgevat als de bron van de overstroming. Het is er vaak leeg terwijl de voorhof vol staat. De kiosk van Trajanus, de dakloze rechthoek van zuilen aan de oostkant, bleef onvoltooid — ook daarom staat hij zo goed op de foto. Plaatselijk heet hij het bed van de farao, een naam die niets met zijn functie te maken heeft en alles met zijn vorm.
Nog één detail dat vrijwel iedereen ontgaat: de Romeinse keizers op deze muren zijn gekleed als farao's, brengen offers in Egyptisch kostuum en hebben hun namen in cartouches. Trajanus en Hadrianus zijn nooit in de buurt van Aswan geweest. De tempel presenteert hen als inheemse koningen die inheemse riten uitvoeren, en dat is de helderste verklaring van waar ptolemaeïsch en Romeins bouwen in Egypte eigenlijk voor diende.
De laatste achthonderd jaar gebruik van Philae staan op de muren geschreven, en vrijwel niemand legt ze ter plaatse uit. Griekse en Latijnse graffiti noteren bezoekers en soldaten. Koptische kruisen zijn in oudere reliëfs gekerfd, soms netjes gecentreerd op de borst van een god, wat eerder het in bezit nemen van een oppervlak is dan vandalisme. In de hal die kerk werd, staan altaren en christelijke teksten tegen ptolemaeïsche zuilen. Het roet aan de plafonds komt van eeuwen wonen en koken in een gebouw dat voor zijn oorspronkelijke doel al heel lang niemand meer nodig had.
Ook de schriften zelf tellen mee. De hiërogliefeninscriptie uit 394 n.Chr. is de laatste die waar ook ter wereld bekend is, en het demotisch, het alledaagse cursieve schrift, hield het hier nog enkele decennia langer vol. Die twee krabbels gelden als het eindpunt van een schrifttraditie van ruim drieduizend jaar. Ze zijn klein, onaanzienlijk en makkelijk over het hoofd te zien, en juist daarom de moeite waard om aan te wijzen aan iedereen in uw gezelschap die denkt dat het interessante deel van Egypte bij de farao's ophoudt.
Eén stuk Philae verliet het eiland helemaal. In het begin van de negentiende eeuw liet een Engelse reiziger er een obelisk weghalen en naar huis verschepen, waar die nog altijd in het park van een landhuis in Dorset staat. Omdat de voet een Griekse inscriptie droeg naast Egyptische tekst op de schacht, speelde die obelisk een rol bij de ontcijfering van de hiërogliefen en hielp hij de lezing van een koningsnaam te bevestigen. Philae is een van de weinige Egyptische plekken die zowel aan het begin als aan het eind van het verhaal van dat schrift staat.
Oktober tot en met april is het verstandige venster voor Aswan. In de zomer is het middaguur werkelijk zwaar, en Philae heeft nauwelijks schaduw. Het eiland is klein, open en van steen, en de hitte komt van onderaf terug. Neem water mee in plaats van erop te rekenen dat u aan de overkant iets kunt kopen.
Het moment van de dag telt zwaarder dan het seizoen. De eerste boten van de ochtend zijn rustig. Vanaf de late ochtend komen de excursies van de nijlcruises in blokken, en de voorhof loopt twee tot drie uur vol. In de late namiddag stroomt hij weer leeg, en de lage zon haalt de reliëfs beter naar voren dan welk ander licht ook. Kunt u maar één moment kiezen, kies dan vroeg.
Eén seizoenseffect verdient aandacht. De topmaanden van Aswan lopen van november tot februari, en dat is ook de periode met het meeste cruiseverkeer, dus de drukte halverwege de ochtend is op haar ergst precies wanneer het weer op zijn best is. Eind september of begin april is het eiland heter maar merkbaar leger, en een vroege start maakt die hitte hanteerbaar. Schouderseizoen plus de eerste boot is de beste combinatie die er is voor wie zijn planning zelf in de hand heeft.
Water, een hoed, een zonnebril en een zaklamp dekken het meeste af. Die zaklamp is het voorwerp dat mensen vergeten en dat het bezoek verandert, want de binnenvertrekken zijn donker, het snijwerk is ondiep, en een telefoonlamp die u vlak langs de muur laat scheren, toont reliëfs die recht van voren onzichtbaar zijn. Schoenen met grip helpen op de kade en op sleetse bestrating. Schaduw is er op het eiland vrijwel niet, en wat er is, zit binnen in de tempel, dus plan uw stilstaan binnen.
Beschouw het eiland als zelfvoorzienend zodra u bent overgevaren. Koop uw water voordat u instapt. Maak op de vaste wal gebruik van de voorzieningen die er zijn, in plaats van aan de overkant hetzelfde te verwachten. Contant geld in kleine biljetten is gedurende dit hele dagdeel bruikbaarder dan een pinpas, van het bootgeld tot een flesje bij de haven.
De opdringerigheid is op Philae naar Egyptische maatstaven gematigd en geconcentreerd bij de twee aanlegplaatsen, niet in de tempel. Reken bij de kade op verkopers en op aanbiedingen om u te fotograferen. Een stellig nee, dank u, één keer herhaald zonder stil te blijven staan, werkt. Binnen de ommuring wordt u grotendeels met rust gelaten, en dat geldt niet voor elke plek aan de Nijl.
Eerlijk gezegd hangt het ervan af wat u wilt. De vertelling is stoffig en aangedikt, het script leunt op dramatiek die de plek niet nodig heeft, en historisch blijft het dun. Wilt u iets leren over Isis of de Ptolemaeën, dan krijgt u dat hier niet. Als geschiedenisles is de show zwak, en dat al jaren.
Wat wel goed is, is alles eromheen. Over zwart water naar een verlicht eiland varen is een echte ervaring, de temperatuur is aangenaam, en de bouwwerken zien er van onderaf aangelicht beter uit dan op het middaguur. De voorstellingen draaien op verschillende avonden in verschillende talen, dus check het schema op de dag zelf ter plaatse. Ga voor de tocht en het licht, niet voor het commentaar.
Twee kanttekeningen voordat u boekt. De show vraagt een apart kaartje en een aparte boot, dus de avond kost meer dan mensen verwachten, en bij een krap budget concurreert hij rechtstreeks met een feloekmiddag of een extra nacht in Aswan — allebei zouden wij eerder nemen. En hij is een slechte vervanging van een bezoek bij daglicht, hooguit een aanvulling: bij schijnwerperlicht leest u geen muur. Moet u kiezen, ga dan 's ochtends.
De gebruikelijke halve dag in Aswan combineert Philae met de onvoltooide obelisk en een stop bij de Hoge Dam. De obelisk gaat snel en is de moeite waard: een kolossaal opgegeven blok, nog verbonden met de rots, gescheurd en achtergelaten. De stop bij de Hoge Dam is een uitzichtpunt en een monument, hooguit twintig minuten, en nog niemand heeft er spijt van gehad hem over te slaan.
Philae verdient beter dan de derde stop van een opgejaagde ochtend. Hebt u twee nachten in Aswan, doe Philae dan op de ene dag vroeg, houd de middag vrij voor het eiland Elephantine of een feloek, en bewaar de rit naar Abu Simbel voor de andere dag. Zit u op een nijlcruise met een vast excursieprogramma, vraag dan of u in plaats daarvan op een rustiger uur op eigen gelegenheid mag gaan.
Eén aanvulling is het overwegen waard als u de tijd hebt en het wilt regelen. Kalabsha, een Nubische tempel die is verplaatst naar een landtong bij het westelijke uiteinde van de Hoge Dam, ligt dicht bij diezelfde weg en vraagt normaal gesproken een eigen motorboot vanaf een steiger. Precies daarom laten programma's hem weg, en precies daarom is het er vrijwel altijd leeg. Als tegenhanger van Philae vertelt een uur daar u meer over de reddingscampagne dan het uitzichtterras van de dam ooit zal doen.
Philae, Edfu en Kom Ombo zijn de drie late tempels die de meeste bezoekers zien, meestal in dezelfde week, en ze doen alle drie iets anders. Edfu is de meest complete tempel die in Egypte overeind staat: een volledig gebouw met dak erop, donker, gesloten en een tikje benauwend, en nergens anders krijgt u zo scherp voor ogen hoe het binnen in een Egyptische tempel was. Hij ligt landinwaarts vanaf de aanlegplaats, dus u komt er met een koets of een minibus en niet te voet.
Kom Ombo is het buitenbeentje: een dubbeltempel met twee parallelle reeksen vertrekken voor twee goden, waardoor zijn plattegrond van de drie het best blijft hangen. Het is ook de enige plek op een nijlcruise waar u werkelijk naartoe kunt lopen, de trap op vanaf het schip, meestal aan het eind van de middag. Hij is kleiner dan hij op foto's lijkt, en een half uur volstaat om hem goed te bekijken.
Philae wint op ligging en verliest op staat van bewaring. Over het grootste deel van het complex zit geen dak van betekenis, en de kleur is verdwenen; op beide punten is Edfu sterker. Daar staat het eiland tegenover, de boottocht, de hoeveelheid latere geschiedenis op de muren en een plattegrond die u in uw hoofd kunt houden. Alle drie in één week zien is dus geen herhaling: ze verschillen onderling meer dan een brochure suggereert.
De beste foto van Philae maakt u vanaf de boot en niet op het eiland, en wel in de eerste anderhalve minuut van de overtocht. Ga vooraan zitten. Het complex komt van opzij in beeld, met de kiosk van Trajanus het dichtst bij het water en de pylonen erachter, en die compositie is vanaf het land nergens beschikbaar.
Op het eiland zelf is contrast het probleem. Midden op de dag staat de zon recht boven u, vlakken de reliëfs volledig af en wordt elke deuropening een zwarte rechthoek naast een witte muur. Vroeg en laat zijn niet alleen koeler, het zijn de enige momenten waarop er überhaupt reliëf in het snijwerk zit. Binnen toont een lampje dat u vlak langs de muur laat strijken u wat een flits recht op diezelfde muur juist wegvaagt.
De regels voor camera's, telefoons en statieven bij Egyptische monumenten veranderen en worden per plek en per seizoen ongelijk gehandhaafd. Plan dus geen serieus fotobezoek op basis van wat iemand twee jaar geleden online heeft gezet. Vraag het op de dag zelf bij het loket, en houd er rekening mee dat het antwoord op Philae anders kan uitvallen dan in Karnak.
Philae hoort bij de betere Egyptische plekken voor kinderen, vooral dankzij de boot. De overtocht is kort en spannend, het eiland is klein genoeg dat niemand een kilometer door de zon wordt gemarcheerd, en de tempel heeft donkere vertrekken om met een zaklamp te verkennen. Het verhaal van Isis en Horus is bovendien de makkelijkste Egyptische mythe om aan een zevenjarige te vertellen, waardoor de muren ook voor kinderen ergens over gaan. Ga vroeg, neem water mee en reken op een uur in plaats van twee.
Mobiliteit is de lastigere vraag, en het eerlijke antwoord is dat dit een van de moeilijkere plekken in Aswan is. Het obstakel is de boot en niet de tempel: instappen in een klein motorbootje vanaf een stenen kade betekent een stap omlaag zonder leuning, naar iets wat beweegt. Op het eiland zijn treden, ongelijke bestrating en verhoogde drempels in de deuropeningen. Met een stevige arm, ruim de tijd en een bootsman die begrijpt wat er nodig is, is het te doen, maar rolstoelen zijn niet praktisch, en niemand zou u iets anders moeten voorspiegelen.
De meest gemaakte fout is Philae behandelen als fotostop. Groepen staan vaak veertig minuten op het eiland, wat genoeg is voor de pyloon, de kiosk en weinig meer. Negentig minuten is een redelijk minimum, en twee uur is niet te lang als u de muren leest. Het eiland beloont wie de tijd neemt, meer dan de meeste Egyptische plekken.
De tweede fout is de verkeerde verwachting. Philae overweldigt niet, en direct na Karnak of Abu Simbel kan het klein aanvoelen. Beoordeel het naar wat het is: een intacte, leesbare tempel op een opmerkelijke plek, die de vingerafdrukken van Grieken, Romeinen en christenen draagt naast die van de Egyptenaren. Weinig plekken in Egypte laten u zo veel geschiedenis aflezen aan dezelfde muren.
De derde fout is op het verkeerde uur komen omdat iemand anders het schema heeft bepaald. Aankomen halverwege de ochtend in februari zet u op het eiland met alle cruise-excursies van Aswan tegelijk, in vlak licht, met een bootsman die op zijn horloge kijkt. Vrijwel alles wat Philae de reis waard maakt, is voorbehouden aan wie als eerste kwam of als laatste: de rust, de lage zon over ondiep snijwerk, en de tijd om door te lopen naar de poort van Hadrianus.
Reken op minstens negentig minuten op het eiland, plus telkens ongeveer een half uur voor haven, boot en de rij bij de kassa. Twee uur is aangenaam als u de reliëfs rustig wilt bekijken en tot aan de poort van Hadrianus wilt doorlopen. Groepsreizen plannen vaak veertig minuten in, en dat is niet genoeg.
U redt het alleen. Taxi's rijden naar de haven, boten varen de hele dag, en het complex is klein genoeg om niet te verdwalen. Toch verdient een gids hier zijn honorarium, omdat de ptolemaeïsche en christelijke lagen zonder hem lastig te lezen zijn. Ter plaatse legt niets uit wat de kruisen en de weggebeitelde gezichten betekenen.
Niet echt. Het oorspronkelijke eiland ligt onder water tussen de twee dammen, waar het peil het hele jaar hoog blijft, en normaal is er niets te zien. Bootslieden wijzen u ongeveer aan waar het lag, en daarnaast het eiland Biga, dat de oude Egyptenaren beschouwden als een van de grafplaatsen van Osiris en dat zij voor gewone bezoekers gesloten hielden.
Hij stond op een naburig eiland dat na de eerste Aswandam, voltooid in 1902, een groot deel van elk jaar onder water kwam te staan. De Hoge Dam zou hem tussen de twee dammen voorgoed in het water hebben gezet. Een reddingsoperatie onder de vlag van UNESCO zaagde de bouwwerken daarom in tienduizenden blokken en bouwde ze opnieuw op het eiland Agilkia, dat naar het origineel werd gemodelleerd. In 1980 was het werk klaar.
Er zijn twee betalingen: het toegangskaartje, dat u op de vaste wal bij de haven koopt, en de boot, die u apart met de bootslieden afspreekt en die doorgaans per boot wordt gerekend en niet per persoon. De tarieven van Egyptische monumenten worden zo vaak herzien dat elk bedrag hier binnen enkele maanden onjuist zou zijn, dus laat beide op de dag zelf bevestigen door uw hotel of gids. Neem kleine biljetten mee voor de boot.
Meestal wel, als onderdeel van de excursie in Aswan aan het eind van de route, vaak samen met de onvoltooide obelisk en de Hoge Dam. Het probleem is niet of hij erbij zit, maar het tijdstip: cruisegroepen komen halverwege de ochtend tegelijk aan en blijven ruim binnen het uur. Laat uw programma het toe, vraag dan of u in plaats daarvan op eigen gelegenheid op een rustiger uur mag gaan.
Ja, maar om andere redenen. Karnak overweldigt door omvang, Abu Simbel door durf. Philae is de plek die u werkelijk als één gebouw kunt bevatten, en de plek waar de geschiedenis niet ophoudt bij de farao's. Is uw reis kort en moet u in Aswan iets schrappen, schrap dan de Hoge Dam, niet deze tempel.
Lastiger dan de meeste plekken in Aswan. Het instappen in een kleine boot vanaf een stenen kade vraagt een stap omlaag zonder leuning, en de boten bewegen. Op het eiland zijn treden, ongelijke bestrating en verhoogde drempels in de tempel. Met een stevige arm en genoeg tijd is het te doen, maar rolstoelen zijn niet praktisch. Check de omstandigheden ter plaatse voordat u zich vastlegt.
Inreisregels, openingstijden, reisadviezen en wisselkoersen veranderen. Controleer ze bij de bron, niet hier.
Geschreven en gecontroleerd door de redactie van Rondreis Egypte · Laatst gecontroleerd op . Inreisbepalingen, prijzen en openingstijden veranderen — controleer alles wat ertoe doet bij de officiële instanties waarnaar deze pagina verwijst.
8 dagen · Klassiek Egypte
De route die de meesten als eerste kiezen, in de lengte waarvoor hij bedoeld is: Gizeh en het Grote Egyptische Museum, daarna een vlucht naar Luxor en vier nachten varen tot aan Aswan.
vanaf US$2.135 / per persoon
8 dagen · Nijl & Rode Zee
Deze reis gaat zonder schip. Gizeh en het Grote Egyptische Museum, een nacht in Luxor voor beide oevers, twee nachten aan de Rode Zee en dan terug naar Caïro voor de Citadel, het koptische Caïro en de koninklijke mummies.
vanaf US$2.040 / per persoon
10 dagen · Klassiek Egypte
Vijf nachten in Caïro, aan weerszijden van een vaartocht van vier nachten van Luxor naar Aswan. De dagen in Caïro zijn privé, alleen uw gezelschap en een gids; de bezichtigingen vanaf het schip deelt u met een kleine groep.
vanaf US$2.635 / per persoon
