Egypte of Griekenland: welke reis past bij u?

Wat ziet u in elk van beide werkelijk?

De klassieke sites van Griekenland zijn grotendeels plattegronden. In Delphi, Olympia en bijna overal op Kreta ziet u funderingen, zuilbases en een goed museum; de rest doet u in uw hoofd. De Akropolis is de uitzondering, en die is een halve dag. Wat Griekenland bovengronds heeft bewaard, is van later: Byzantijnse kerken, Venetiaanse havens, bergkloosters en hele eilandstadjes waarin mensen gewoon blijven wonen.

De sites van Egypte staan overeind, zijn overdekt en beschilderd. Karnak heeft nog zijn zuilen en een deel van zijn plafond. Graven in de Vallei der Koningen hebben na drieduizend jaar nog hun kleur, en geen foto bereidt u daarop voor. De piramides van Gizeh waren al zo'n tweeduizend jaar oud toen het Parthenon werd gebouwd. Als antieke sites de reden zijn waarom u reist, is Egypte geen concurrent van Griekenland – het is een andere orde van grootte.

Het voorbehoud is de omgeving. Gizeh ligt aan de rand van Groot-Caïro, met de ringweg en de voorsteden direct achter het plateau, zodat de beroemde foto's vanuit één hoek kloppen en vanuit elke andere misleiden. De westoever van Luxor is beter – nog akkers en woestijn – maar nergens in Egypte is het zo stil als bij een kleine site op een Grieks eiland.

Hoe oud is oud? De twee op volgorde

Zet de jaartallen naast elkaar en de vergelijking verandert van vorm. De piramides van Gizeh zijn ongeveer 4.500 jaar oud. Het Parthenon kwam er zo'n tweeduizend jaar later, wat betekent dat de Atheners die het bouwden dichter bij onze tijd stonden dan bij de mannen die de Grote Piramide overeind zetten. Cleopatra, de laatste naam die de meesten aan het oude Egypte verbinden, leefde dichter bij de uitvinding van de mobiele telefoon dan bij de bouw van Gizeh. Egypte is niet oud zoals Athene oud is; het is oud op een manier die Athene recent laat lijken.

Karnak maakt hetzelfde punt binnen één site. Een stuk of dertig farao's hebben er over ongeveer tweeduizend jaar aan gebouwd, van een bescheiden kern uit het Middenrijk tot Romeinse poorten en reparaties helemaal aan het eind – een tijdspanne langer dan die tussen ons en het Romeinse rijk. Niets in Griekenland is op zo'n schaal van tijd tot stand gekomen. Daarom is Karnak geen gebouw maar tientallen gebouwen over elkaar heen, met overal zichtbare naden en vrijwel niets in oorspronkelijke staat.

Daar hangt een praktisch gevolg aan vast, en dat is de voornaamste reden waarom Egypte met gids gaat en Griekenland zonder. Het Griekse verhaal kent u grotendeels van school, en de sites zijn ingericht voor mensen die het kennen. De Egyptische dynastieën lopen drieduizend jaar door, muren werden opnieuw uitgehakt, koningsnamen weggebeiteld en vervangen, en blokken uit gesloopte gebouwen belandden in latere. Zonder iemand die u vertelt in welke eeuw u staat, blijft er vooral warme steen in een indrukwekkende vorm over.

Het verklaart ook waarom een tweede bezoek in beide landen iets heel anders oplevert. Griekenland beloont een ander eiland. Egypte beloont dezelfde tempel, met meer kennis in uw hoofd dan de eerste keer – geen verkooppraatje, maar een observatie over hoeveel er in elke muur is gepropt.

Wat is eenvoudiger, en hoeveel opdringerigheid is er?

Griekenland plant u op een avond zelf. U huurt op het vliegveld een auto, boekt veerboten online, en niemand hoeft u ergens op te halen. Overal waar reizigers komen, wordt Engels gesproken, kaarten werken, en als een plan sneuvelt, improviseert u. De werkelijke wrijving zijn de veerboten: dienstregelingen veranderen met de wind, verbindingen tussen de eilandgroepen zijn slecht, en op een reis langs drie eilanden in tien dagen zit u meer op boten dan mensen verwachten.

Egypte is het tegendeel. Het verkeer van Caïro heeft geen regels die u kunt lezen, toeristenvoertuigen worden bij wegcontroles aangehouden, en in Gizeh en op de westoever van Luxor wordt u voortdurend aangesproken – kamelenritten, sjaals, foto's, kleine fooien omdat een deur wordt geopend. Niets daarvan is gevaarlijk en alles daarvan is vermoeiend. Met chauffeur en gids valt het vrijwel volledig weg, en daarom worden Egyptereizen gewoonlijk op maat berekend en niet van een website gekocht.

Hoe verplaatst u zich: veerboten tegenover binnenlandse vluchten

Begin bij de afstanden, want die bepalen bijna al het andere. Egypte is lang en smal waar het ertoe doet: van Caïro naar Luxor is het over de weg ongeveer 650 kilometer, van Luxor naar Aswan zo'n 220, en de hele rit tot Aswan het grootste deel van 900 kilometer. Caïro–Abu Simbel komt ongeveer overeen met Londen–Madrid. Griekse afstanden stellen daarnaast weinig voor: het langste onderdeel van uw dag is een boot, en de meeste ritten duren een uur.

De twee landen verplaatsen u dus op tegengestelde manieren. Griekenland is een huurauto en een vaarschema dat u zelf kunt lezen. Egypte vliegt zijn lange stukken: Caïro is de draaischijf, met binnenlandse verbindingen naar Luxor, Aswan, Hurghada en Sharm el-Sheikh, en Luxor ligt door de lucht ongeveer een uur van Caïro tegenover een uur of tien in de nachttrein. De stukken die vliegen niet waard zijn, zijn juist de korte: Luxor–Aswan, waar inchecken en transfers meer tijd kosten dan de rit zelf.

Twee Egyptische details verrassen reizigers en hebben geen Grieks equivalent. De bagagelimiet op binnenlandse vluchten is lager dan op het langeafstandsticket waarmee u aankwam, en de meesten ontdekken dat aan de incheckbalie in plaats van bij het boeken. Verder staan op de meeste wegen tussen de steden controleposten, waar buitenlandse passagiers standaard om paspoortgegevens wordt gevraagd: meestal twee minuten, soms veel langer, af en toe een afgesloten route met omgeleid verkeer. Reken bij elke rit in Egypte ruime marge in plaats van een aankomsttijd te beloven, en hoe langer de afstand, hoe groter die marge.

De nachttrein tussen Caïro en Luxor of Aswan is de ene romantische optie, en die verdient een eerlijke regel. Hij scheelt een hotelnacht en een reisdag, de hutten hebben een wasbak en een deur die op slot kan, en een maaltijd wordt gebracht. Daartegenover staan smalle bedden, een lawaaiige rit, verouderd interieur en aankomsten die vaak uitlopen. Eén keer doen als nieuwsgierig stel: prima. Met kleine kinderen, een slechte rug of een vroege start bij Karnak de ochtend erna: niet doen.

Structureel komt het hierop neer: een verplaatsingsdag kost u in Egypte een echte dag, en in Griekenland meestal een ochtend. De spijt over vervoer die reizigers na Egypte melden, gaat zelden over geld. Het gaat over een ochtend die verdween in een weg die op de kaart kort leek.

Wat kost meer?

In het dagelijks leven is Egypte goedkoper. Eten, taxi's en chauffeurs kosten minder dan hetzelfde in Griekenland in het seizoen, ook al zijn de entreeprijzen voor buitenlanders bij de grote Egyptische sites sterk gestegen en allang geen koopje meer. En de manier waarop de meesten Egypte verstandig bereizen – privégids en auto, twee of drie binnenlandse vluchten, een schip tussen Luxor en Aswan – telt op. Een goed opgezette Egyptereis komt vaak uit op een vergelijkbaar dagbedrag als een zelf gereden eilandvakantie in Griekenland; alleen koopt het geld iets anders.

Het seizoen laat het Griekse bedrag veel sterker uitslaan. Dezelfde kamer op een populair eiland kan in augustus een veelvoud van begin juni kosten, en de vluchten volgen. In Egypte is die uitslag kleiner; Kerst, Nieuwjaar en februari zijn in Luxor en Aswan het drukst. Een post die u makkelijk vergeet: fooien zijn in Egypte voortdurend en verwacht, van de chauffeur tot de grafwachter. Behandel ze als een echt deel van het budget in plaats van als kleingeld.

Het andere structurele verschil is de groepsgrootte. In Griekenland kosten vier personen ongeveer het dubbele van twee, want u koopt kamers en stoelen op de veerboot. In Egypte kost een privéauto met chauffeur en gids vrijwel hetzelfde of er nu twee of vier mensen in zitten, dus het bedrag per persoon zakt met elke extra reiziger flink. Vanaf zes personen komt een privéreis door Egypte vaak onder het niveau van een vergelijkbaar vertrek in kleine groep. Voor alleenreizenden werkt het precies andersom: hotel- en huttarieven gaan uit van twee personen, en de toeslag voor alleengebruik op een schip loopt op tot de hele tweede slaapplaats.

Geld ter plaatse: contant, pinnen en fooien

Griekenland is de euro, overal pinnen, verder niets om over na te denken. Egypte kost een alinea. Het Egyptische pond is in de praktijk een gesloten munt – banken buiten het land hebben het zelden op voorraad, en waar dat wel zo is, is de marge fors – dus u neemt harde valuta mee en wisselt na aankomst. Op de grote luchthavens staan bankbalies in de aankomsthal vóór de paspoortcontrole, op dezelfde plek waar reizigers hun visum bij aankomst kopen, zodat vrijwel iedereen er langskomt. Wissel daar een bescheiden bedrag voor de transfer en de eerste fooien, en de rest in de stad, waar de koers beter is.

Pinnen gaat in Caïro veel beter dan vijf jaar geleden: hotels, supermarkten, apotheken, ketencafés en de meeste midden- en betere restaurants accepteren Visa en Mastercard, en een groeiend aantal grote sites verkoopt kaartjes aan het loket per pinpas. American Express valt vaak buiten de boot. Buiten de hoofdstad – Luxor, Aswan, de oasen, de badplaatsen aan de Rode Zee zodra u het hotelterrein af bent – gaat u uit van contant geld en is een werkende betaalautomaat een meevaller, want verbindingen vallen uren achtereen weg. Laat uw contanten nooit tot nul lopen.

Dan de fooien, de post die Griekenland eenvoudigweg niet kent. In Egypte zijn ze voortdurend en voorspelbaar in plaats van vrijblijvend: de gids, de chauffeur, de bemanning van het schip als geheel, hotelpersoneel en kleine bedragen bij de sites. Zet dat geld bij het plannen apart, vraag uw organisator wat gebruikelijk is voor de lengte van uw reis, en zorg vanaf de eerste ochtend voor kleine biljetten. Anders wordt kleingeld zoeken een dagelijkse klus.

Nog één verschil om te kennen voordat u prijzen gaat vergelijken. Het Egyptische pond heeft de afgelopen jaren veel waarde verloren tegenover de euro, met hoge inflatie erbovenop, dus elk Egyptisch bedrag in een artikel van een jaar of twee oud zegt vrijwel niets meer. Daarom noteren serieuze organisatoren in euro's of dollars en houden ze dat bedrag vast, en daarom vraagt u vooraf in welke valuta de restbetaling staat. Griekse prijzen van een paar seizoenen terug kloppen nog ongeveer, en dat zegt genoeg over het verschil in voorbereiding.

Waar eet u beter?

In Griekenland, met afstand. De taverna-formule – gegrilde vis, olie, tomaten, kaas, een kan landwijn – is nauwelijks fout te doen, dus u kunt ergens binnenlopen en goed eten. Griekse wijn is behoorlijk en goedkoop. Die betrouwbaarheid kan Egypte reizigers niet bieden, vooral omdat het eten dat de meeste bezoekers krijgen hotel- en cruisebuffet is, en dat is vrijwel overal saai.

De Egyptische keuken zelf is beter dan haar reputatie, maar iemand moet u de weg wijzen: koshari, ful en taameya bij het ontbijt, molokhia, langzaam gestoofd lamsvlees, brood rechtstreeks van de ovenbodem. Ze is zetmeelrijk, vleeszwaar en naar mediterrane maatstaven arm aan groente. Alcohol is er, maar beperkt, en Egyptische wijn is duur en niet goed. Als eten een hoofdreden is waarom u reist, is de vraag daarmee beslist.

Toch is het de moeite waard om precies te zijn over wat Egypte wél goed doet, want het gat is kleiner dan de buffetten doen vermoeden. Koshari – rijst, macaroni, linzen en kikkererwten onder tomatensaus en gebakken uitjes, met knoflookazijn die u aan tafel zelf toevoegt – is het nationale gerecht en kost een fractie van een hotelbord. Ful medames, tuinbonen die een nacht hebben staan trekken en daarna worden gestampt met olie, citroen en komijn, is het werkontbijt van het hele land. Hawawshi, gekruid gehakt in brood gebakken tot de korst knapt, is het straatgerecht om naar op zoek te gaan. In Alexandrië kiest u uw vis per gewicht van het ijs; in Aswan eet u Nubisch en vis uit het Nassermeer.

Bij de drank draait het verhaal om. Griekenland geeft u wijn, Egypte geeft u thee, en behoorlijk goede thee. Zoete zwarte shai in een klein glas, vaak met munt, drinkt u vóór en na de maaltijd in plaats van erbij. Karkadé van gedroogde hibiscus gaat warm in de winter en met ijs in de zomer. Egyptische koffie bestelt u op zoetheid en niet op formaat – sada, mazboet, ziyada – en drinkt u zittend in een ahwa. Bij sapkraampjes wordt geperst wat in het seizoen is, voor heel weinig geld. Niets daarvan vervangt een kan eilandwijn op een terras, maar het hoort wel bij de goedkoopste genoegens die de twee landen te bieden hebben.

Stranden en zee: wie wint?

Splits de vraag. Onder water is de Rode Zee beter dan alles in Griekenland – riffen plaatselijk op zwemafstand van de kust, veel zicht en water dat in december warm genoeg is om te zwemmen. Griekenland heeft helder water en heel weinig erin. Boven water draait het om: Griekse stranden komen met een dorp, een landtong en een plek om te eten, terwijl de kust van de Rode Zee grotendeels speciaal gebouwde resortstrook is met woestijn erachter.

Twee waarschuwingen. De Middellandse Zeekust van Egypte is voor buitenlandse bezoekers geen basis voor een reis: kort seizoen, naar Griekse maatstaven gewone zee, complexen gebouwd voor de binnenlandse vakantie. En wie karakter wil in plaats van zwembad en rif, komt aan de Rode Zee bedrogen uit. Ga erheen om te duiken of voor rustige dagen na de sites, niet om de plek zelf.

Duiken: wat de Rode Zee werkelijk biedt

Als u duikt, is dit geen nek-aan-nekrace en beslist het misschien de hele vraag. De Rode Zee houdt het hele jaar warm water, het zicht op de riffen voor de kust van Hurghada is standaard twintig tot dertig meter, de stroming is op veel beschutte plekken mild, en de rifwanden lopen zo steil af dat een nerveuze beginner en een ervaren duiker vaak op dezelfde stek terechtkunnen. Bovendien is het goedkoop en dichtbij voor Europese duikers, op een manier die de Indische Oceaan en het Caribisch gebied niet halen.

De namen zijn het waard om te kennen voordat u een kust kiest. Nationaal park Ras Mohammed, ongeveer 20 kilometer ten zuiden van Sharm el-Sheikh, ligt waar de Golf van Aqaba en de Golf van Suez samenkomen, en Shark and Yolanda Reef is de duik waarvoor men komt. De Straat van Tiran heeft vier riffen in een geul met echte stroming, en daar besteedt u een vers behaald brevet niet aan. De Thistlegorm, een vrachtschip uit de Tweede Wereldoorlog bij Sha’ab Ali, is vanaf beide kanten van de Straat van Gubal een lange dagtocht. Abu Nuhas, een rif in de vaarroute dat al meer dan 150 jaar schepen vangt, draagt vier wrakken langs zijn noordzijde, de meeste binnen recreatieve diepte. Verder naar het zuiden, bij Marsa Alam en de kust richting Hamata, liggen de riffen er het best bij, met de langste transfers erbij.

Dahab is het goedkope, informele uiteinde: een ontspannen stadje aan de Golf van Aqaba waar u de meeste stekken met een pick-up bereikt in plaats van met een boot. Eén waarschuwing hoort hier en niet in de kleine lettertjes. De diepe boog van de Blue Hole, op ongeveer 55 meter, heeft herhaaldelijk mensen het leven gekost, meestal bij pogingen ver buiten de eigen opleiding of gasvoorraad. De recreatieve versie van die stek is rustig en de moeite waard. De boog is een technische duik en staat niet op het menu.

Twee eerlijke kanttekeningen daarbij. Het koraal recht voor de grote resorts heeft klappen gekregen, en huisriffen waar dagelijks honderden mensen overheen gaan, laten dat zien – verder de zee op of verder naar het zuiden en het beeld verbetert snel. En de watertemperatuur loopt tegen de bezichtigingskalender in: rond 22 °C bij Hurghada in januari en februari, 25 °C in april, een piek van bijna 31 °C in augustus, terug via 28 °C in oktober. Het water is het koudst precies wanneer de tempels op hun best zijn. April, oktober en november zijn de maanden waarin de twee curves in uw voordeel kruisen – niet toevallig ook de periode waarin een gecombineerde reis door Egypte en Griekenland werkt.

Wat werkt beter met kinderen?

Griekenland, op vrijwel elke leeftijd. De ritten zijn kort, de zee onderbreekt elke dag, kinderen zijn op elk uur welkom in het restaurant, en met zelfverzorging hoeft u niet over menukaarten te onderhandelen. Een slechte dag in Griekenland eindigt alsnog in het water. Niets ervan vraagt uithoudingsvermogen van een vijfjarige, en van de ouders ook niet veel.

Egypte met kinderen werkt, maar alleen als de reis daarop is ingericht. Hitte, vroege starts, lange transfers en de ene tempel na de andere putten kinderen snel uit. Wat helpt: een schip tussen Luxor en Aswan, zodat de kamer meereist en u niet steeds tussen hotels hoeft in te pakken, met een zwembad voor de middag; twee sites per dag in plaats van vier; en dagen aan de Rode Zee tot slot. Vanaf ongeveer zeven jaar beginnen de verhalen te werken.

Hoe vermoeiend is elk van beide reizen?

Dit verschil onderschatten mensen. Egypte draait op vroege ochtenden, omdat hitte en bussen er allebei tegen de late ochtend zijn. Een typische dag begint rond zonsopgang, bevat meerdere uren lopen over steen in de volle zon en zet u daarna weer in de auto. Acht dagen Caïro, Luxor en Aswan, goed gedaan, liggen dichter bij een zakenreis dan bij een vakantie, en velen komen thuis met behoefte aan rust.

Griekenland vraagt niets van dien aard: het plan kan bij het ontbijt veranderen, en niets gaat verloren. Dit is geen kritiek op een van beide landen; het is de keuze die u maakt. Egypte is het waard om moe van te zijn, maar het moet met die vermoeidheid in het achterhoofd worden gepland – minder sites, een langzaam midden en iets vlaks aan het eind in plaats van een terugvlucht direct na de laatste tempel.

Drukte, vroege ochtenden en hoe u de sites echt ziet

De twee landen falen op een andere manier zodra het druk is. Een vol Grieks eiland is een ongemak: een volle veerboot, een bezet tafeltje, een strand met meer parasols. Een volle Egyptische site verandert wat u ziet, want de graven en zalen zijn gesloten ruimtes, zonder schaduw, met een ingang waar u in ganzenpas doorheen schuift. Als eerste bij de Vallei der Koningen of bij Karnak staan is het grootste deel van het verschil tussen een goede ochtend en een hete, sloffende.

Dat is het sterkste praktische argument voor de manier waarop een Egyptereis wordt ingericht. Een busgroep haalt de grote sites zelden vóór de drukte; een privéauto met een vertrektijd die u zelf bepaalt meestal wel. Ligt het budget vast en is het alternatief niet gaan, neem dan zonder schuldgevoel het groepsvertrek. Is de reis eenmalig en telt de ochtend voor u, dan is dit de post om voor te betalen, en die is meer waard dan een hotelklasse hoger.

Midden in de winter komt er een tweede beperking bij die mensen verrast: daglicht. December en januari hebben de kortste dagen van het jaar, sites sluiten in de late middag in plaats van bij zonsondergang, en het licht op de westoever verdwijnt eerder dan bezoekers verwachten. De oplossing is de dag naar voren halen – sta bij de opening voor de poort, doe de tweede site er meteen achteraan, en houd de late middag vrij voor museum, markt of het bovendek. Het betekent ook dat de ballonvlucht, de westoever en een lange lunch niet in één ochtend passen, wat het programma ook belooft.

Drukte op de rivier gaat net zo goed over boten als over graven. De meeste grote schepen varen dezelfde drie of vier nachten volgens hetzelfde schema tussen Luxor en Aswan, dus u komt bij elke aanlegplaats dezelfde dertig schepen tegen en bij elke tempel dezelfde groep. Bij de kleinere kades liggen schepen twee, drie of vier naast elkaar, en een hut met rivierzicht wordt dan uitzicht op de salon van iemand anders. Vraag op welk dek en aan welke zijde uw hut ligt. Dahabiya's, de kleine zeilschepen met een stuk of twaalf passagiers, meren aan op zandbanken en houden geen vast schema aan – ze kosten meer en leggen minder af, en dat is precies de bedoeling.

Maand voor maand: hoe de twee kalenders op elkaar liggen

De nuttigste tabel in deze vergelijking is een thermometer. De gebruikelijke middagtemperatuur in Luxor ligt rond 23 °C in januari, 25 °C in februari, 29 °C in maart, 35 °C in april, 39 °C in mei, daarna 41 °C in juni, juli en augustus, zakkend naar 38 °C in september, 34 °C in oktober, 28 °C in november en 24 °C in december. Caïro zit daar het hele jaar een paar graden onder, Aswan doorgaans iets boven. Griekenland heeft de omgekeerde vorm, met een eilandseizoen dat rond april opengaat en eind oktober afloopt.

Leg de twee kalenders naast elkaar en het antwoord rolt eruit. December tot en met februari is Egypte op zijn best en Griekenland op zijn leegst, met uitgedunde veerdiensten en veel van de kleinere eilandvoorzieningen dicht. Juli en augustus zijn Griekenland op zijn hoogtepunt en Luxor op 41 °C, waar het bruikbare deel van de dag tegen het eind van de ochtend voorbij is en het midden ervan helemaal niet geschikt is om te bezichtigen. De overgangen liggen eind maart tot in mei, en eind september tot in oktober. Dat is het enige venster waarin een gecombineerde reis voor geen van beide helften een compromis is.

Twee spelbrekers om te kennen. Vanaf eind maart waait de khamsin vanuit de woestijn: een hete zuidenwind met stof die een dag bij de piramides grijs maakt en ballonvluchten bij Luxor schrapt. Hij komt te weinig voor om op te plannen, maar het is wel de dag waarop u naar een museum gaat. In Griekenland loopt het seizoen halverwege oktober af en niet aan het eind, dus vaarschema's dunnen uit en sommige eilandhotels sluiten terwijl u er nog bent. De eerste helft van oktober is de veiligere.

Er zijn ook twee stille koopjesmaanden. September is de meest onderschatte maand in de Egyptische kalender, want de temperatuur zakt door de maand heen terwijl de tarieven nog twee of drie weken op zomerniveau staan – vertrek in de laatste tien dagen en u krijgt bijna oktoberomstandigheden tegen augustusprijzen. Februari geeft hetzelfde aangename weer als de kerstperiode zonder de toeslag, afgezien van een week of twee met krokusvakantiedrukte in het midden. Maart is op weer en licht de beste maand van het jaar, en dat is in de prijs terug te zien.

Het getal dat niemand noemt, is dat van de nacht. Een middagtemperatuur zegt niets over het verschil tussen dag en nacht: Luxor kan om twee uur 's middags boven de 30 °C zitten en om negen uur 's avonds om een trui vragen, Aswan zakt midden in de winter na zonsondergang naar zo'n 8 °C, en woestijnnachten in de Westelijke Woestijn of de Sinaï zijn nog kouder. Griekenland doet in zijn eigen tussenseizoen hetzelfde in omgekeerde richting, met warme zee en koele avonden. Pak in beide landen voor allebei de uiteinden van de dag en u zit vaker goed dan de weersverwachting.

Kleding, cultuur en hoe u dagelijks wordt gelezen

Griekenland vraagt hier niets van u, behalve bedekte schouders bij een klooster. Egypte heeft een sociale norm in plaats van een wet, en die is de moeite waard om te begrijpen, want hij verandert ongemerkt hoe vreemden de hele dag met u omgaan. De regel die de meeste situaties dekt: schouders en knieën bedekt, in ruime kleding, in lichte kleuren. Ruimte telt net zo zwaar als bedekking – een legging met een kort bovenstuk bedekt het been en leest voor veel mensen alsnog als ondergoed, terwijl een lange wijde rok met een effen T-shirt dat niet doet. Egyptenaren hanteren datzelfde onderscheid onderling.

Egypte is ook op dit punt niet één land. In Zamalek, Maadi, New Cairo en de betere restaurants vallen blote schouders en een jurk tot op de knie niet op. Het centrum, de straten rond Khan el-Khalili en de metro in de spits zijn een andere stad, en daar wordt naar dezelfde kleding gekeken. Opper-Egypte is behoudender dan Caïro, en dat verrast reizigers omdat Luxor en Aswan toeristisch aanvoelen: het zijn kleine steden waar buitenlanders opvallen, en buitenlandse vrouwen die er langer verblijven komen doorgaans uit op een lange broek en bedekte schouders. De resorts aan de Rode Zee werken als enclaves, waar badkleding bij het zwembad normaal is en hetzelfde tenue in het centrum van Hurghada niet.

Niets hiervan is gevaarlijk, en niemand verwacht dat u er Egyptisch uitziet. Het is een kwestie van hoeveel wrijving u in een dag wilt, en dat is de rode draad door deze hele vergelijking. Lees de plek in plaats van het land, en kunt u werkelijk niet inschatten waar u bent, kleed u dan naar de behoudendste van de twee. Later iets losser worden kost u niets; te licht gekleed aankomen op de plek waar het telde, valt niet meer terug te draaien.

Musea: hoe elk land zichzelf uitlegt

Beide landen bewaren hun beste voorwerpen inmiddels in een daarvoor gebouwd modern museum, en in beide gevallen verdient dat een echte halve dag in plaats van een uurtje tussen twee stops. In Athene is dat het Akropolismuseum onder de rots, dat het uitlegwerk doet voor een site die u anders in veertig minuten doorloopt. Het is het enige wat de Akropolis van een foto in een bezoek verandert.

Het Egyptische equivalent heeft de rekensom van een eerste reis ingrijpender veranderd. Het Grand Egyptian Museum staat op de woestijnrand bij Gizeh, ongeveer twee kilometer van de piramides, en geldt als het grootste museum ter wereld rond één beschaving. Het ging in november 2025 volledig open na ruim twintig jaar bouwen, en toont de complete collectie van Toetanchamon op één plek, zodat de voorwerpen en het graf waaruit ze komen eindelijk in verband met elkaar te begrijpen zijn. De vaste opstelling loopt over twaalf zalen, van de predynastieke tijd tot de Grieks-Romeinse eeuwen.

Daar volgen drie praktische opmerkingen uit. Reken op minimaal drie uur, en ga vóór de piramides in plaats van erna, want de volgorde verandert werkelijk wat u van het plateau meeneemt. Het museum heeft airconditioning, waarmee het de enige grote Egyptische bezienswaardigheid is die onverschillig staat tegenover de maand van uw bezoek, en het voor de hand liggende antwoord op een khamsindag. En deel uw dagen in Caïro in naar de Nijloever waar u bezig bent: Gizeh, de Sfinx en het museum liggen aan de ene kant, de oude islamitische stad en Khan el-Khalili aan de andere, en kriskras door de stad rijden kost u een middag in het verkeer.

Het bredere punt is dat Griekenland zichzelf makkelijker uitlegt dan Egypte. Griekse sites zijn bewegwijzerd voor een verhaal dat de meeste bezoekers half kennen, en de musea zijn aanvulling. In Egypte is het museum eerder voorwaarde, en de gids is de andere helft daarvan. Begroot allebei, of accepteer dat een flink deel van wat u passeert niet zo veel zal betekenen.

De fouten die mensen bij deze keuze maken

Aan beide kanten komen steeds dezelfde misstappen terug. Aan de Griekse: drie eilanden in tien dagen boeken, waarmee de week opgaat aan veerbootrijen en hotelwissels; één nacht op Santorini, wat de boot of de vlucht ernaartoe niet waard is; en ervan uitgaan dat het tussenseizoen tot eind oktober doorloopt terwijl het halverwege de maand al uitdunt. Kies één eiland, blijf zitten, en gebruik dagtochten als u er nog een wilt zien.

Aan de Egyptische kant kosten de fouten meer. De grootste is het land behandelen als een reeks dagtochten vanuit één basis – Luxor vanuit Hurghada, Abu Simbel vanuit Aswan en in één ochtend terug, Alexandrië vanuit Caïro vóór zonsopgang. Alle drie worden ze verkocht, alle drie zijn ze mogelijk, en alle drie besteden ze het grootste deel van de dag aan een voertuig voor korte tijd ter plaatse. Waar in plaats daarvan een overnachting mogelijk is, neemt u die. Ze kost meestal weinig en verandert de dag volledig.

De tweede is de verdacht goedkope rondreis. Een offerte die ver onder alle andere ligt, wordt ter plaatse doorgaans bijgepast met stops bij papyrus, albast en parfum, die op het programma staan als cultureel bezoek en in werkelijkheid verkoopruimtes zijn met een korte demonstratie ervoor. Vraag de organisator rechtstreeks of er winkelbezoeken in het programma zitten, en vraag welk bedrijf de reis in Egypte daadwerkelijk uitvoert. Een programma zonder winkelstops kost vooraf meer en in totaal vaak minder.

De derde is verkeerde extra's kopen. De Grote Piramide van binnen bekijken is een hete, gebukte klim door een smalle gang naar een lege granieten kamer, alleen de moeite waard als die besloten ruimte zelf de aantrekkingskracht is. Het kamelenritje bij Gizeh is een foto met een prijsdiscussie eraan vast. De klank-en-lichtshows zijn gedateerd. De extra die zijn geld wél waard is, is een ballonvlucht bij zonsopgang boven de westoever van Luxor, en die wordt zo vaak om wind afgelast dat u er een reserveochtend voor moet openhouden.

En de fout die beide landen beslaat: hoogzomers Griekenland in dezelfde twee weken met Opper-Egypte combineren. Juli en augustus zijn gemaakt voor de eilanden en straffen u af in Luxor, waar de tempels open in de zon liggen. Liggen uw data vast en vallen ze in de hoogzomer, doe dan Griekenland goed en bewaar de tempels voor een jaar waarin u in de koele maanden kunt.

Egypte of Griekenland: wat wint als er maar één kan?

De seizoenen overlappen nauwelijks, en dat beslist de vraag. Griekenland werkt van mei tot en met oktober; in de winter worden de veerdiensten dun en is veel van waar u voor kwam gesloten. Egypte werkt van oktober tot en met april; in de zomer gaan Luxor en Aswan ver over de 40 °C, terwijl de sites er middenin geopend zijn. De overlap ligt eind april tot mei en eind september tot oktober. Dat is de periode die voor allebei werkt.

Logistiek is het eenvoudig. Athene–Caïro duurt minder dan drie uur, en beide zijn goed verbonden met Noord-Europa, dus een combinatie is een kwestie van vluchtverbinding en geen expeditie. Doe Egypte eerst, zolang u kracht hebt, dan Griekenland om bij te komen; de omgekeerde volgorde loopt meestal slecht af. Tien dagen zijn voor allebei niet genoeg – tweeënhalve tot drie weken zijn het eerlijke minimum.

Combineert u ze, dan schelen twee details u een verloren dag. Er vaart geen lijndienst voor passagiers tussen Griekenland en Egypte, wat oudere reisgidsen ook suggereren, dus vliegen is de enige verstandige schakel. En betrouwbare rechtstreekse vluchten van Athene naar de luchthavens aan de Rode Zee bestaan niet: Hurghada of Sharm el-Sheikh betekent overstappen in Caïro. Plan aan weerszijden van de vlucht op Caïro een nacht in Athene in plaats van op dezelfde dag vanaf een eiland aan te sluiten.

Het oordeel als u er maar één krijgt: Griekenland als u vakantie wilt, Egypte als u iets wilt zien. Voor de meeste mensen in de meeste jaren betekent dat Griekenland, omdat het de reis is die volgens plan verloopt en u uitgerust naar huis stuurt. Kies Egypte in het jaar waarin u trek hebt in de inspanning, want niets in Europa vervangt het moment dat u onder het dak van de zuilenhal van Karnak staat, en de inspanning is simpelweg de prijs.