Nijlcruise met kinderen: één keer uitpakken, de rest wordt lichter

Werkt een nijlcruise met kinderen echt?

Een nijlcruise met kinderen is lichter dan dezelfde reis over land, en de reden is onspectaculair: u pakt één keer uit. Geen hotelwissel, geen transfers in alle vroegte met een half slapende peuter, geen koffers die u om de dag opnieuw moet inpakken. Het schip vaart terwijl u slaapt of aan dek zit. Egypte met een huurauto en kinderen is hard werken. Vanaf het schip is het aanzienlijk minder vermoeiend.

Het andere voordeel: er is een plek om naartoe te gaan als het genoeg is geweest. Na een lange ochtend buiten liggen het schaduwrijke dek en de gekoelde hut een minuut uit elkaar. Aan land betekent datzelfde moment een busrit terug naar het hotel en een verloren middag. Grotere schepen hebben meestal een zwembad, maar niet allemaal; leg dat vóór het boeken aan de organisatie voor.

Het schip past bovendien bij de enige dagvorm die met kinderen in Egypte houdbaar is: de halve dag. Een tempel of een graf in de ochtend, aan het begin van de middag terug, daarna water en verder niets tot het avondeten. Op een landprogramma moet u die vorm zelf afdwingen tegen een volle route in. Aan boord ontstaat hij vanzelf, want de middag ís de vaart en er valt nergens anders te zijn.

Wat een cruise niet is, is een vakantie op zichzelf. Als hotel beoordeeld is een nijlschip gewoontjes: vervoer met bedden en een buffet. De reden om er met kinderen een te nemen, is dat het de transferdagen wegneemt, en op transferdagen lopen gezinsreizen in Egypte stuk. Boekt u met die verwachting, dan verdient het schip zijn plaats ruimschoots. Boekt u een drijvend hotel met kinderclub, dan bent u op dag twee teleurgesteld.

Waar het schip in de rest van de reis past

Bijna niemand maakt van een nijlcruise de hele vakantie, en met kinderen zou u dat ook niet moeten doen. De vorm die het vaakst werkt: een paar dagen Caïro, een korte vlucht naar het zuiden, een paar nachten op de rivier, en daarna de Rode Zee. Cultuur eerst, terwijl iedereen fris en nieuwsgierig is, water daarna, wanneer niemand nog zin heeft om iets uitgelegd te krijgen. Gezinnen die het omdraaien, vinden de tempels doorgaans zwaarder werk.

Tien dagen tot twee weken geeft beide helften lucht. Een gebruikelijke vorm voor een eerste reis is acht dagen: twee nachten Caïro voor Gizeh en het Groot Egyptisch Museum, een vlucht naar het zuiden, vier nachten op de rivier en een nacht om naar huis te vliegen. Dat werkt, maar er past geen Abu Simbel en geen kust meer bij, en met kinderen is veertien dagen de comfortabele versie. Hebt u maar een week, schrap dan een bezienswaardigheid en niet de dagen die werkelijk voor de kinderen zijn.

Vlieg tussen Caïro en het zuiden in plaats van de nachttrein te nemen. Luxor ligt ongeveer een uur vliegen van Caïro en Aswan iets meer. De nachttrein klinkt romantisch en levert een matige nacht in een kleine coupé op, gevolgd door een ochtend waarin niemand iets kan. Volwassenen vangen dat op; kinderen komen gesloopt aan en blijven het. Neem de trein alleen met grotere kinderen die het idee zelf aantrekkelijk vinden, en plan er een reservedag achter.

Beslis vroeg in welke richting u vaart, want een cruise eindigt waar hij eindigt. Zuidwaarts komt u aan in Aswan, de rustigste van de twee steden en het juiste uiteinde als u Abu Simbel wilt of een kalme laatste dag. Noordwaarts eindigt u in Luxor, het juiste uiteinde als u doorreist naar Hurghada, zo'n 300 kilometer en ongeveer vier uur over de weg. Die ene keuze scheelt een gezin al snel een halve tot een hele dag terugreizen.

Houd tot slot in gedachten wat u met de nachten aan boord eigenlijk koopt. Tussen Luxor en Aswan ligt ongeveer 210 kilometer, en de trein legt dat traject in een uur of drie af. Een cruise doet er drie of vier nachten over. U koopt dus geen afstand, maar de tempels aan de oever en de uren daartussen — en met kinderen zijn juist die uren tussendoor de reden dat het werkt.

Het dagritme helpt, als u vooraf weet hoe uw dagen eruitzien

Cruisedagen hebben een vast ritme, en het loont om dat van uw afvaart vóór het boeken te kennen. De bezienswaardigheden worden meestal vroeg bezocht, zolang het nog koel is. Maar bezoeken in de middag en de avond zijn net zo normaal: Philae en de dam, de Luxor-tempel laat op de dag of na het invallen van de duisternis, Kom Ombo in de late middag als het schip na de lunch uit Edfu is gekomen. Vraag hoe uw afvaart is gepland.

Het vroege opstaan is de prijs die u daarvoor betaalt, en een zevenjarige voor de derde keer in een week uit bed krijgen kost onderhandeling. De vaartijden hangen af van de route en van de wachttijd bij de sluis, dus het schema kan op de dag zelf verschuiven. En de tijd aan dek is geen tijd om door te komen. Waterbuffels aan de oever, kinderen die vanuit roeiboten zwaaien, een reiger die voor het schip opvliegt: dat is het deel dat ze onthouden.

Cruisenachten worden royaal geteld, en met kinderen telt die rekensom. U gaat rond het midden van de dag aan boord en verlaat het schip na het ontbijt, dus vier nachten zijn eerder drie bruikbare dagen en drie nachten eerder twee. De eerste middag en de laatste ochtend bestaan grotendeels uit inschepen, hutten zoeken en wachten op koffers. Plan voor geen van beide iets ambitieus.

De sluis bij Esna is de enige vertraging waarop niemand kan plannen. Het is één afgesloten kamer die schepen tussen twee waterstanden omhoog of omlaag brengt, er passen maar een paar rompen tegelijk in, en bereikt de vloot haar in hetzelfde venster, dan gaat men om beurten. Het wachten loopt van ongeveer een uur tot een hele avond. Een programma sneuvelt er zelden door, maar een middag kan erin verdwijnen, en op een reis van drie nachten is dat een merkbaar deel. Vertel de kinderen vooraf dat het kan gebeuren, dan is het een deel van de rivier in plaats van een fout.

Afmeren, dekken en wat niemand vooraf vertelt

Schepen krijgen niet elk hun eigen stuk oever. In Luxor, Edfu, Kom Ombo en Aswan liggen ze twee, drie of vier dik, en de ligplaats wordt door de haven toegewezen en niet door uw reisorganisatie. U loopt dus mogelijk door de lobby van twee andere schepen om aan wal te komen, en uw hutraam kan een hele avond tegen een scheepsromp aan kijken. Dat overkomt ook wie een jaar vooruit boekte, en geld schuift niemand naar voren in die rij.

Met kinderen legt u dat beter vooraf uit dan dat u het samen ontdekt. In zwemkleding door de salon van vreemden lopen is voor een volwassene een kleine ongemakkelijkheid en voor een zesjarige een raadsel. Het betekent bovendien dat het uitzicht uit de hut geen betrouwbaar vermaak is, dus verkoop het raam niet als de grote attractie van de week.

Soms vaart een schip helemaal niet. Laag water, een lange rij bij de sluis of een mankement laat het liggen waar het ligt, en de organisatie brengt de groep dan over de weg naar de tempels. Het programma overleeft dat; de vaart niet. Het is ongewoon en het is goed om te weten, want de tempels zijn het gegarandeerde deel van de week en de rivier is dat niet.

Loopt u vanaf de aanlegplaats de stad in — in Luxor en Aswan meestal prima, want de schepen liggen daar dicht bij de corniche — meld dan bij de receptie wanneer u weggaat en wanneer u terug bent. Noteer bovendien de naam van uw schip en die van de buren aan weerskanten. Ligplaatsen verschuiven overdag, en de romp waar u van stapte hoeft niet de romp te zijn waar u terugkomt. Alleen is dat een kleinigheid; met een moe kind aan de hand is het een onaangenaam kwartier.

Welke stops met kinderen werken en welke eindeloos duren

Kom Ombo is de makkelijkste van allemaal. De tempel staat direct aan de oever, een paar stappen van de aanlegplaats, dus er is geen bus en geen lange wandeling in de zon. Krokodilreliëfs en het krokodillenmuseum ernaast geven kinderen iets te zien dat niet alweer een rij zuilen is.

Dat museum verdient zijn twintig minuten, en het is de beste reden om in Kom Ombo het tempo te laten zakken. Er liggen gemummificeerde krokodillen uit een nabijgelegen begraafplaats, met sarcofagen en krokodilleneieren erbij. Sommige dieren zijn heel groot, andere zijn net uit het ei, en bij elkaar doen ze meer voor de aandacht van een achtjarige dan drie tempels ervoor. Eén vraag komt gegarandeerd: zitten er nog krokodillen in de rivier? Beneden de Hoge Dam niet — die zijn hier lang geleden verdwenen en leven tegenwoordig in aantallen in het Nassermeer, stroomopwaarts van de dam.

Naar Edfu is het vanaf de aanlegplaats een eind rijden, afhankelijk van de dag met de paardenkoets of een minibusje. Veel kinderen vinden de rit leuker dan de tempel aan het einde. Als er koetsen rijden, bekijk dan de paarden voordat u instapt; oogt er een slecht verzorgd, vraag dan om een minibusje. Niemand neemt u dat kwalijk, en het bespaart u een lastig gesprek met een kind dat het opvalt.

De tempel zelf is met één zin aan een kind uit te leggen, en die zin helpt: dit is de tempel waar het dak nog op ligt. Daardoor wordt hij naar binnen toe donkerder, zaal na zaal, precies zoals het de bedoeling was, en dat werkt bij kinderen beter dan elke jaartallenreeks. Bij de doorgang staat een zwart stenen valk met de dubbele kroon, het beeld waar iedereen bij stilstaat. Neem een zaklamp mee; binnen is het donker genoeg om er iets aan te hebben.

Karnak en de Vallei der Koningen zijn met kleine kinderen het zwaarst. Karnak is enorm en grotendeels zonder schaduw. De vallei is een hete, stoffige kom met steile grafingangen, en met een kinderwagen komt u er niet ver. Beide zijn de moeite toch waard. Ga vroeg. Het standaardticket dekt drie graven, en twee kunnen bij een moe kind genoeg zijn; voor een paar beroemde graven hebt u sowieso een apart ticket nodig.

Twee dingen over de vallei zijn het weten waard voordat u er met kinderen binnengaat. Gidsen mogen in de graven zelf geen uitleg geven, dus het verhaal valt buiten bij de overkapte panelen en daarna loopt u alleen naar beneden — wat kinderen doorgaans uitstekend bevalt, omdat niemand naast hen fluistert dat ze moeten opschieten. En van het bezoekerscentrum naar de graven is het een minuut of tien lopen zonder één plek schaduw; er rijdt een klein elektrisch treintje over hetzelfde stuk, en dat is zijn geld dubbel en dwars waard.

Philae is de stop die kinderen vaker leuk vinden dan wie ook verwacht, en de reden is de boot. De tempel staat op een eiland en u steekt over in een kleine motorboot vanaf een haventje ten zuiden van de oude dam, tien tot vijftien minuten per richting, met de tempel die in de bocht van opzij in beeld komt. Ga vooraan zitten. Voor een kind maakt een korte vaart aan weerskanten van een tempelbezoek er een uitstapje van.

Stel ook bij wat er niet op de rivier ligt. Abu Simbel is op elk programma een aparte excursie vanuit Aswan: zo'n drie uur per richting over de weg, of ongeveer drie kwartier met een lijnvlucht, en een cruise die hem inbegrepen noemt betekent een bus bij dageraad. Dendera en Abydos liggen ten noorden van Luxor en geen standaardschip vaart erheen. En de koningsmummies liggen in Caïro en niet in de graven die u bezoekt — voor een kind is dat de meest voorkomende teleurstelling van de hele reis.

Aswan, en de nacht na het schip

De meeste cruises eindigen in Aswan en de meeste passagiers vliegen weg op de ochtend dat het schip voor het laatst aanlegt. Hun Aswan is daarmee een gehaaste stop bij Philae, geklemd tussen ontscheping en luchthaven. Eén hotelnacht aan het eind toevoegen verandert een gezinsreis meer dan bijna elke andere beslissing eraan, en het kost minder dan nog een nacht aan boord.

Wat die nacht met kinderen koopt, is de makkelijke helft van Opper-Egypte. Een uur op een feloek aan het eind van de middag: langzaam, luchtig, stil, zonder boeking en op elke leeftijd bruikbaar, en valt de wind weg dan drijft u, wat met kinderen meestal een voordeel is. Een zwembad midden op de dag. Een avond op de corniche waarop niemand de volgende ochtend om acht uur ergens hoeft te zijn.

Aswan zelf is bovendien de vriendelijkste van de drie steden om met kinderen doorheen te lopen: minder hectisch en minder ingericht op het afhandelen van busgroepen. De openbare veerpont naar het eiland Elephantine kost een fractie van een privéboot, en aan de overkant liggen twee Nubische dorpen met smalle, bont beschilderde steegjes waar u zelf doorheen loopt in plaats van te worden rondgeleid. Voor kinderen is dat meestal de betere versie van een dorpsbezoek.

Die nacht beslist ook of Abu Simbel zonder ellende kan. Tegen een vaarschema aan geperst betekent het vertrek vóór vier uur in de ochtend. Met een hotelnacht erna wordt het een normale lange dag, of een halve dag als u vliegt. Wees eerlijk of een klein kind eruit haalt wat het kost: het is één tempel aan het eind van een lange reis, een uitstekende ruil voor volwassenen en een slechte voor een zesjarige.

Aan de Luxorkant geldt hetzelfde argument voor gezinnen die de westoever echt willen zien. Geen enkele cruise geeft u daar twee volle dagen, want het schip vaart wanneer het vaart. Een nacht of twee in een Luxors hotel vóór het inschepen koopt de Vallei der Koningen bij opening en de Luxor-tempel na donker, uitgelicht en halfleeg — precies de twee versies die met kinderen het best werken.

Groot schip of dahabiya: wat past bij uw gezin

Een groter cruiseschip geeft u ruimte, en ruimte telt met kinderen. Meer dek, meestal een zwembad, een salon voor een winderige middag en andere gezinnen aan boord. Dat laatste kan twee kanten op. Sommige kinderen willen vanaf dag twee iemand van hun eigen leeftijd om gek mee te doen. Andere zijn tevreden met het eigen gezin, een kaartspel en een boek.

Een dahabiya is een kleine zeilboot met veel minder passagiers. Ze is rustiger, langzamer en legt aan op plekken waar de grote schepen voorbijvaren. Er zijn meestal weinig of geen andere kinderen aan boord en zelden een zwembad. Dat past bij een gezin met oudere kinderen die lezen, tekenen en de oever voorbij zien trekken. Bij een verveelde achtjarige past het slecht.

Er is een derde categorie die vaak wordt overgeslagen, en voor sommige gezinnen is dat de juiste: het kleine motorschip. Minder passagiers dan een groot schip, een rustiger dek en meer comfort dan een zeilboot, maar wel met de motor en wel met een vast vaarschema langs de gewone kades. Wilt u kleine aantallen zonder de onzekerheid van de wind, dan is dat wat u moet vragen — en niemand mag het u als dahabiya verkopen.

Een hele kleine boot afhuren is een reële optie en geen fantasie, want een dahabiya heeft soms maar vijf of zes hutten. Voor twee gezinnen die samen reizen, of een gezelschap van zes à acht, ligt het uitkopen van de passagierslijst soms dicht bij wat dezelfde mensen voor goede hutten op een groot schip betalen. Wat u ervoor krijgt, is zeggenschap: de etenstijden, de volgorde van de bezoeken, hoe lang u ergens blijft hangen, en de afwezigheid van andermans vakantie aan het tafeltje ernaast. Vraag voor uw data zowel de prijs per hut als die voor de hele boot op en leg ze naast elkaar.

Twee eerlijke waarschuwingen over kleine boten met kinderen. Valt de wind weg, dan wordt het merendeel een stuk gesleept; wie iets anders beweert, verkoopt u een verhaal. En de toegankelijkheid is moeilijker dan op een schip, niet makkelijker: steile scheepstrappen in plaats van treden met aan beide kanten een leuning, smalle gangboorden, en aan wal gaan soms met een bijboot op een oever die niemand heeft geëffend. Met een negenjarige is dat te doen, met een peuter is het vermoeiend.

Hoe dan ook: stel uw vragen schriftelijk aan de organisatie voordat u zich vastlegt. Is er een zwembad, en is het in uw reismaand in gebruik? Welke hutindelingen zijn er voor een gezin van vier, en zijn er verbonden hutten of driepersoonshutten beschikbaar? Wat is er voor kleine kinderen? Ga er niet van uit dat iets er is omdat u het op een foto zag.

Wat u over het schip zelf schriftelijk vraagt

Begin bij het punt dat de meeste vergelijkingen bederft: Egyptische scheepsclassificaties zijn niet vergelijkbaar met hotelsterren elders. Onder hetzelfde aantal sterren vallen schepen die vorig seizoen zijn gerenoveerd en schepen met vermoeide hutten en zwakke airconditioning. Vraag naar de datum van de laatste renovatie en naar wat die omvatte, en vraag om een datum in plaats van een bijvoeglijk naamwoord. Dat antwoord zegt meer dan de categorie, en met kinderen is de airconditioning geen detail.

Vraag daarna hoeveel passagiers het schip bij volledige bezetting vervoert en hoe groot de excursiegroepen zijn. Achter één gids door Edfu schuifelen met een vol schip is een andere ochtend dan in een kleine groep: het verschil zit tussen vooraan meelopen en een uur achteraan staan waar niemand iets verstaat. Vraag ook op welk dek de hut ligt. Bovendekken zijn rustiger; hutten laag in het schip liggen dicht bij de waterlijn en dicht bij het motorgeluid.

Vraag wat er werkelijk inbegrepen is. Drankjes zitten er zelden bij, en flessenwater aan boord kost aanzienlijk meer dan aan wal, wat bij een gezin dat in de hitte behoorlijk drinkt een echte post is en geen afrondingsfout. Vraag of entreekaarten inbegrepen zijn of bij de poort worden betaald, en in welke valuta het restbedrag moet worden voldaan.

Stel de gezinsvragen ronduit en laat de antwoorden schriftelijk bevestigen: verbindingshutten of een driepersoonshut, hoe de reling eruitziet, of het zwembad een afscheiding heeft, of er kinderzwemvesten aan boord zijn, en of er bedjes of bedhekjes bestaan. Meld een echte allergie of een bijzonder dieet op dezelfde manier en ruim voor het inschepen: een kleine kombuis kan zich erop voorbereiden en kan het niet bij de eerste lunch improviseren.

Vraag tot slot ronduit of de paardenkoets in Edfu voor een busje kan worden geruild. Dat kan doorgaans, en het is beter in het kantoor geregeld dan op de kade voor de ogen van een kind dat de paarden al heeft gezien.

Eén stap ligt niet bij de reisorganisatie maar bij uzelf: lees vóór het boeken het reisadvies voor Egypte van het ministerie van Buitenlandse Zaken op Nederlandwereldwijd.nl, en wel het gedeelte over uw werkelijke route. Reist u vanuit België, kijk dan bij de FOD Buitenlandse Zaken op diplomatie.belgium.be. Kijk er in de week voor vertrek nog een keer, want die adviezen worden bijgewerkt en deze pagina wordt dat niet. Wat daar staat, telt boven wat u hier leest.

Leeftijd, reisduur en de twee dingen die ouders echt in de hand hebben

Peuters zijn het zwaarst. Ze zullen zich de tempels niet herinneren, hun slaaptijden botsen met de excursies, en een open reling moet de hele dag in de gaten worden gehouden. Kinderen op de basisschool zijn de ideale groep: oud genoeg om een tempel af te lopen, jong genoeg om zich te laten meeslepen door beschilderde grafwanden, hiërogliefen en goden met dierenkoppen. Tieners houden het lopen moeiteloos vol; enthousiasme is een ander verhaal, en de wifi op de rivier waar ze op rekenen is onbetrouwbaar.

Tempelmoeheid komt bij kinderen sneller dan bij volwassenen. Drie of vier nachten zijn minder riskant dan zeven: de reis is klaar voordat de kinderen dat zijn. Een kortere cruise met een paar nachten aan land aan beide uiteinden geeft iedereen even pauze van hetzelfde ritme. Als uw kind een rondleiding niet volhoudt, worden de tempels een gevecht, hoe u ook reist.

De twee dingen die ouders echt in de hand hebben, zijn de reling en de zon. Loop bij het inschepen het dek af en spreek af waar een klein kind alleen mag komen en waar niet. En neem de zon serieus: hoeden, lange mouwen, door de dag heen opnieuw insmeren, water bij elke excursie. Bij de bezienswaardigheden is er vrijwel geen schaduw, en steen en zand kaatsen het licht terug.

Het echte probleem is zelden één leeftijd, maar het verschil ertussen. Een negenjarige en een tweejarige willen tegengestelde dagen, en op een schip is er geen ruimte om dat verschil kwijt te raken. Twee dingen helpen. Aanvaard vooraf dat één ouder af en toe een bezichtiging overslaat en aan boord blijft; dat is geen mislukte vakantie maar de voorwaarde waaronder de rest ervan werkt. En houd minstens één dag helemaal leeg, want u plant om een slechte dag heen in plaats van te hopen dat hij uitblijft.

Is uw jongste erg klein, vraag uzelf dan af of dit het juiste jaar is. Een peuter die nog twee keer per dag slaapt, brengt de week door met gemanaged worden in plaats van met kijken, en u brengt hem door met managen. Twee of drie jaar wachten maakt van dezelfde reis vaak een veel betere. Dat zeggen wij u liever nu dan dat we u een week verkopen waar u spijt van krijgt.

Hitte, water en de zon op de rivier

Kinderen raken sneller oververhit dan volwassenen en merken het later. Ze hebben minder verdampingsoppervlak, ze rennen waar volwassenen lopen, en ze zeggen pas dat ze dorst hebben wanneer ze al ellendig zijn. Neem op elke excursie meer water mee dan verstandig lijkt, en behandel schaduw als iets wat u plant en niet als iets wat u onderweg vindt. Een volwassene komt met slecht humeur een heet uur door; een zevenjarige niet, en de rest van de dag betaalt de rekening.

Op één punt helpt het schip waar een landprogramma dat niet doet: het zware deel van de dag heeft een einde. U bent vroeg buiten in de volle zon en vrijwel zonder schaduw, en u bent terug achter glas en airconditioning tegen de tijd dat de hitte serieus wordt. Daarmee wordt een warme maand op het water draaglijk op een manier die hij op een bustour niet is. Een hete maand wordt er met jonge kinderen niet verstandig van.

Reken het zwembad niet als de oplossing. Op veel schepen is het klein, koud en van drie dekken af zichtbaar, en op sommige is er helemaal geen. Het is een plek om een kind twintig minuten af te koelen en geen middagvulling. Is een echt zwembad voor uw gezin belangrijk, dan pleit dat voor hotelnachten aan beide uiteinden en niet voor een vijfde nacht aan boord.

De winter levert de omgekeerde fout op. In december en januari is het dek na zonsondergang fris genoeg voor een jas, en in de woestijn ernaast gaat het 's nachts richting het vriespunt. Gezinnen pakken voor een heet land in en zitten vervolgens tijdens het mooiste uur van de dag binnen. Neem lagen mee voor de avond, juist voor kinderen, die na een dag rennen stil op een dekstoel zitten.

Over magen: uitsluitend flessenwater, bij kleine kinderen ook voor het tandenpoetsen. Wees streng over ijs van karretjes en kraampjes, en behandel vers geperst sap met dezelfde voorzichtigheid. Neem ORS-zakjes mee die u van huis vertrouwt, want u wilt ze om drie uur 's nachts en niet aan een balie. Verder hoeft de reisapotheek niet mee: Egyptische apotheken zijn goed, overal en goedkoop. Zonnebrand is de uitzondering, want de keuze is beperkt en de prijs hoog.

Eten aan boord met een kieskeurig kind

Dit valt bijna altijd mee. Scheepskost is veilig en eentonig: buffetten zijn internationaal met een paar Egyptische gerechten, gekookt voor een zaal met gemengde nationaliteiten, dus niets is slecht en weinig is bijzonder. Voor een wantrouwig kind komt dat dicht bij ideaal. Brood, rijst, friet, gewone pasta, gegrilde kip en fruit liggen er elke dag, en niemand vraagt of het iets wil proeven.

Aan wal is koshari het ene gerecht dat u een aarzelend kind gerust mag voorleggen. Het nationale gerecht bestaat uit rijst, macaroni, linzen en kikkererwten in één kom, met tomatensaus en gebakken uitjes erover, en het is goedkoop, vullend en zo ongeveer het minst bedreigende bord eten dat bestaat. Verder geldt: voer de eetstrijd niet in het buitenland. Een week saai eten schaadt niemand en levert u een rustiger kind op om zeven uur 's ochtends in Karnak.

De regels die er werkelijk toe doen, gaan over water en niet over de kaart. Vers bereide warme gerechten, fruit dat u zelf schilt, flessenwater overal. En neem voor de excursies wat te eten mee van het ontbijtbuffet: bij de tempels is het aanbod schraal en duur, en een kind dat om elf uur honger krijgt, is aan een tempelmuur niet te repareren.

De gids maakt of breekt de week

De gids bepaalt de week sterker dan het schip, en met kinderen is dat geen twijfelgeval. Een gids die tegen uw kinderen praat in plaats van over hen heen, verandert alles. De slechte versie dreunt dynastieën op tegen de volwassenen terwijl de zevenjarige een steen wegschopt. De goede vraagt wat uw dochter denkt dat het reliëf voorstelt, vertelt het verhaal van de god met de jakhalskop, en maakt van een saaie muur een puzzel.

Noem de leeftijden dus bij de aanvraag en niet nadat het programma binnen is. Het hoort te veranderen wie er wordt gestuurd. Egypte licentieert zijn gidsen en de goede hebben een opleiding in egyptologie, maar het gat tussen een vakbekwame gids en een uitstekende gids mét kinderen is enorm, en een organisatie die niet weet dat er kinderen meekomen, kan dat gat niet dichten. Noem een taaleis vroeg als u die heeft.

Doe thuis een beetje voorwerk. Een kinderboek over het oude Egypte, een film, een paar namen die ze herkennen voordat ze landen: daarmee zijn de tempels geen oude stenen meer maar een verhaal waarin ze al iets weten. Vertel er meteen bij hoe de dagen eruitzien — vroeg op, hitte, wachten en stukken waarin niets gebeurt. Een zware ochtend waarvoor ze gewaarschuwd waren, verdragen kinderen veel beter dan een aangename waarvoor dat niet gold.

Lees het programma op winkelbezoeken voordat u tekent. Papyrus-, parfum- en albastwerkplaatsen zijn verkoopruimtes met een demonstratie ervoor geplakt, en ze eten precies de uren op waarvoor u gekomen bent. Met kinderen zijn ze erger dan tijdverlies, want beleefd in een winkel staan is het enige wat een moe kind niet kan. Zeg ronduit dat u ze niet wilt.

Reken fooien mee bij het plannen in plaats van ze aan het eind te ontdekken. In Egypte is fooi geen bonus voor goede bediening maar een deel van de manier waarop mensen in het toerisme worden betaald, en aan boord gaat er meestal een gezamenlijke bus rond aan het einde van de reis, zodat ook de keuken en de huishouding die u nooit ziet hun deel krijgen. Gids en chauffeur krijgen het hunne apart. Vraag bij de boeking naar het op dat moment gebruikelijke bedrag, want het beweegt mee met het pond, en zorg vanaf het begin van de reis voor kleine biljetten in Egyptische ponden. Niet de bedragen veroorzaken het ongemak, maar het ontbreken van klein geld.

Inpakken voor een gezinshut

Pak de dagtas voor de bezienswaardigheden in plaats van voor het schip: water, per persoon een hoed, zonnebrillen, zonnebrand, kleine biljetten, zakdoekjes en handgel. Toiletten bij de tempels hebben vaak papier noch zeep en er zit doorgaans iemand bij die een klein biljet verwacht. Dichte schoenen in plaats van sandalen, want de grond bij de tempels en in de vallei bestaat uit zand, grind en gebroken steen.

Laat de buggy thuis als uw kind een draagzak accepteert. Zand, grind, treden en smalle grafgangen verslaan de meeste wielen, en uiteindelijk draagt u kind en wagen. Moet het per se een buggy zijn, neem dan de goedkope opvouwbare waar u geen spijt van zou hebben en niet de grote met vaste wielen.

Voor het schip zelf: boeken, kaarten, tekenspullen en gedownloade films. De wifi op de rivier is onbetrouwbaar, en een tiener die zijn week eromheen had gepland, is de eerste middag al ongelukkig. Een zaklamp is nuttig in de graven en 's avonds aan dek. Lagen voor de winteravonden. En pak de zwemspullen waar u erbij kunt, want het zwembadmoment komt meestal direct na een hete ochtend en voordat iemand heeft uitgepakt.

In welke maand u met kinderen op de rivier gaat

Ongeveer oktober tot april is het verstandige venster, en binnen dat venster zijn de maanden niet gelijk. Luxor komt in maart op zo'n 29 °C en in oktober op zo'n 34 °C: warm genoeg om als vakantie te voelen en koel genoeg dat een volle ochtend bij een tempel aangenaam blijft in plaats van een uithoudingsproef te worden. Kunt u de data zelf kiezen, dan zijn dat de twee maanden.

Hartje winter geeft het beste loopweer en kost daarvoor het meest. Luxor komt in december op ongeveer 24 °C, in januari op 23 °C en in februari op 25 °C, dicht bij ideaal voor een ochtend in Karnak of op de westoever. Het is tegelijk de periode waarin de schepen het diepst naast elkaar liggen, de rij bij de sluis van Esna het vervelendst is en kerst en oud en nieuw de hoogste prijzen van de Egyptische kalender dragen. Februari houdt bijna al het weer van januari vast zonder de kersttoeslag, op de vakantieweken halverwege de maand na.

April staat rond 35 °C, mei rond 39 °C en juni tot augustus rond 41 °C. De zomer op een schip is om precies die reden goedkoper: het zonnedek is van halverwege de ochtend tot laat in de middag onbruikbaar en de excursies verschuiven naar het eerste licht. Voor hittebestendige volwassenen is dat een faire ruil. Met jonge kinderen is het dat niet, en hitte-uitputting in Opper-Egypte in juli is een praktisch risico en geen voorbehoud in kleine letters. Dat zeggen wij liever dan het te verkopen.

November is met ongeveer 28 °C aangenaam, maar de dagen zijn kort, en een programma dat op een lange middag op de westoever rekent, loopt eerder uit het licht dan uit de tempels. Twee dingen verschuiven de kalender verder. De ramadan valt elk jaar ongeveer elf dagen vroeger en raakt vooral de openingstijden en het ritme aan wal, dus kijk waar hij valt voordat u data vastlegt. En de chamsin, een hete zuidenwind, kan vanaf eind maart een dag of twee zand meebrengen; hij houdt zelden een schip tegen, maar hij vlakt het licht af en daarmee de foto's.

Het vervelende voor gezinnen is dat kerst, oud en nieuw en Pasen alle drie in het aangename venster vallen én in de Europese schoolvakanties, dus juist in de weken waarin de meeste gezinnen kunnen reizen, zijn de tempels voller en de prijzen hoger. Hebt u ook maar enige speelruimte, dan zijn de weken ervoor en erna merkbaar rustiger.

Wanneer een cruise voor uw gezin de verkeerde keuze is

Sla het schip over als u tijd wilt in plaats van beweging. De westoever van Luxor beloont twee volle dagen en geen enkele cruise geeft u die. Een hotel in Luxor, een hotel in Aswan en een auto ertussen met Edfu en Kom Ombo onderweg dekt dezelfde tempels op uw eigen klok, doorgaans voor minder geld. Met kinderen is het kunnen afblazen van een ochtend zonder iemand om toestemming te vragen veel waard.

Hotels winnen ook in de hoogzomer, wanneer een echt zwembad het wint van een heet dek, en voor iedereen in het gezelschap met beperkte mobiliteit, want loopplanken, de dekken van andere schepen en steile rivieretrappen zijn aan boord niet te vermijden. Ze winnen opnieuw wanneer uw jongste in de leeftijd zit waarin de dag volledig op zijn klok loopt en niet op die van het schip.

En reikt het budget alleen tot een schip waar wij ons eigen gezin niet op zouden zetten, dan is het betere antwoord een kortere reis op een goed schip dan een lange op een slecht schip. Egypte met kinderen beloont minder plekken, langzamer bekeken. Goedkope Egyptereizen worden ter plaatse vaak bijgelegd met winkelstops en extra's die na aankomst hard worden verkocht, en dat is het laatste wat u met een moe kind aan de hand wilt.

Voor de meeste gezinnen blijft de cruise niettemin de juiste keuze voor de zuidelijke helft van de reis. Hij lost het moeilijkste deel van Opper-Egypte op, het verplaatsen tussen de tempels, en hij doet dat 's nachts terwijl iedereen slaapt. Drie of vier nachten, een schip gekozen op zijn renovatiedatum en zijn gids in plaats van op zijn sterren, een nacht aan land aan elk uiteinde, en daarna de zee. Dat is de versie die werkt.